ബിരുദദാന വേദിയിലെ 'പ്രതിഷേധം' ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമല്ല

കോൺവൊക്കേഷൻ ഗൗണുകളും തൊപ്പികളും തലയിലണിഞ്ഞ്, വർഷങ്ങളുടെ അക്കാദമിക് അധ്വാനത്തിന് ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകാരം വാങ്ങുന്ന ചടങ്ങാണ് സർവകലാശാലകളിലെ ബിരുദദാനം. എന്നാൽ ചടങ്ങുകളുടെ ആലങ്കാരികതയ്ക്കപ്പുറം, ഭരണകൂടങ്ങളുടെ അനീതികൾക്കെതിരെയും സ്ഥാപനവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട അടിച്ചമർത്തലുകൾക്കെതിരെയും കൃത്യമായ രാഷ്ട്രീയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉന്നയിക്കപ്പെടുന്ന വേദികളായി കോൺവൊക്കേഷനുകൾ മാറുന്നത് ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമല്ല.

എറണാകുളം മഹാരാജാസ് കോളേജിൽ നടന്ന ബിരുദദാനച്ചടങ്ങിൽ കാലടി സംസ്കൃത സർവകലാശാലയിൽ പ്രതിഷേധത്തിന്റെ പേരിൽ പുറത്തക്കപെട്ട വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ഐക്യദാർഢ്യം പ്രഖ്യാപിച്ച് കോളേജ് യൂണിയൻ വൈസ് ചെയർപേഴ്സൺ വേദിയിൽ നേരിട്ട് ചോദ്യമുയർത്തിയ സംഭവം ഈ ചരിത്രത്തുടർച്ചയുടെ ഏറ്റവും പുതിയ ഉദാഹരണമാണ്.

ഔദ്യോഗിക ചടങ്ങ് തടസപ്പെടുത്തി ഭരണകൂട പ്രതിനിധിയോട് ചോദ്യങ്ങൾ ഉന്നയിച്ച ആ നടപടിയുടെ വേരുകൾ, ലോകമെമ്പാടുമുള്ള കാമ്പസുകൾ മുൻപും അടയാളപ്പെടുത്തിയ ചില നിർണായക പ്രക്ഷോഭങ്ങളിലേക്ക് നീളുന്നുണ്ട്.

ബിരുദദാനച്ചടങ്ങ് ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ, വിയോജിപ്പുകളും പ്രതിഷേധങ്ങളും പരസ്യമായി പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന, ഏറെ ശ്രദ്ധേയമായ വേദിയായി മാറിയേക്കാം.

ഹൈദരാബാദ് സെൻട്രൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി (2016): രോഹിത് വെമുലയും നിരസിക്കപ്പെട്ട മെഡലുകളും

രോഹിത് വെമുലയുടെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് രാജ്യത്തെ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിൽ ജാതീയതയ്ക്കും അടിച്ചമർത്തലുകൾക്കുമെതിരെ ഉയർന്ന പ്രക്ഷോഭങ്ങളുടെ അന്തരീക്ഷത്തിലായിരുന്നു 2016-ൽ ഹൈദരാബാദ് സെൻട്രൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയുടെ കോൺവൊക്കേഷൻ നടന്നത്. രോഹിതിന്റെ മരണത്തിന് ഉത്തരവാദിയെന്ന് വിദ്യാർത്ഥികൾ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച വൈസ് ചാൻസലർ അപ്പാറാവു പോദ്‌ലെയായിരുന്നു ചടങ്ങിൽ മുഖ്യാതിഥി.

വിദ്യാർത്ഥി പ്രക്ഷോഭത്തെ പൊലീസിനെ ഉപയോഗിച്ച് അടിച്ചമർത്താൻ നേതൃത്വം നൽകിയ വി.സിയിൽ നിന്ന് ബിരുദമോ അവാർഡുകളോ സ്വീകരിക്കില്ലെന്ന് വിദ്യാർത്ഥി പ്രതിനിധികളും ഗവേഷകരും പരസ്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. നൂറുകണക്കിന് വിദ്യാർത്ഥികൾ ഒപ്പിട്ട് ചടങ്ങ് ബഹിഷ്കരിച്ചു.

വേദിയിലെത്തിയ ചില വിദ്യാർത്ഥികൾ തങ്ങളുടെ പേര് വിളിച്ചപ്പോൾ മുന്നോട്ട് വന്ന്, വി.സിയുടെ കൈയിൽ നിന്ന് മെഡലുകൾ ഏറ്റുവാങ്ങാൻ വിസമ്മതിച്ചു. സ്വന്തം സഹപാഠിയുടെ ജീവനെടുത്ത ഭരണകൂട സംവിധാനത്തോടുള്ള ധാർമിക പ്രതിഷേധമായി തങ്ങൾ ബിരുദ സർട്ടിഫിക്കറ്റുകളെത്തന്നെ മാറ്റിവെക്കുന്നു എന്ന നിലപാടാണ് അവർ പരസ്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചത്.

ജെ.എൻ.യു, ന്യൂദൽഹി (2018): അഡ്മിനിസ്ട്രേഷനെതിരായ ബദൽ കോൺവൊക്കേഷൻ

വർഷങ്ങളുടെ ഇടവേളയ്ക്ക് ശേഷമായിരുന്നു ജവഹർലാൽ നെഹ്റു സർവകലാശാലയിൽ ഔദ്യോഗിക ബിരുദദാനച്ചടങ്ങ് സംഘടിപ്പിക്കാൻ അധികൃതർ തീരുമാനിച്ചത്. എന്നാൽ കാമ്പസിനകത്ത് വിദ്യാർത്ഥി യൂണിയൻ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് വിലക്കേർപ്പെടുത്തുകയും ഹോസ്റ്റൽ നിയന്ത്രണങ്ങളും അന്യായമായ അച്ചടക്ക നടപടികളും അടിച്ചേൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത ജെ.എൻ.യു അഡ്മിനിസ്ട്രേഷന്റെ ഇരട്ടത്താപ്പിനെതിരെ വിദ്യാർത്ഥികൾ ശക്തമായി രംഗത്തുവന്നു.

വിദ്യാർത്ഥികളുടെ അവകാശങ്ങൾ കവർന്നെടുക്കുന്ന അധികാരികൾ നടത്തുന്ന ഔദ്യോഗിക കോൺവൊക്കേഷൻ ബഹിഷ്കരിക്കാൻ ജെ.എൻ.യു വിദ്യാർത്ഥി യൂണിയൻ (JNUSU) ആഹ്വാനം ചെയ്തു. സർവകലാശാലാ ഓഡിറ്റോറിയത്തിൽ നടന്ന ഔദ്യോഗിക ചടങ്ങിൽ ഭൂരിഭാഗം കസേരകളും ഒഴിഞ്ഞുകിടന്നപ്പോൾ, കാമ്പസിലെ പൊതുസ്ഥലത്ത് വിദ്യാർത്ഥികൾ ഒരു ‘ബദൽ ബിരുദദാനച്ചടങ്ങ്’ (Alternative Convocation) സംഘടിപ്പിച്ചു.

ജനാധിപത്യം സംരക്ഷിക്കാൻ പോരാടിയ വിദ്യാർത്ഥികൾ അങ്ങോട്ടുമിങ്ങോട്ടും സർട്ടിഫിക്കറ്റുകൾ കൈമാറിയും പ്രതിരോധ ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചും ആ വേദി ഒരു സമരകേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റി.

ജാദവ്പൂർ യൂണിവേഴ്സിറ്റി, കൊൽക്കത്ത (2019): വേദിയിൽ കീറിയെറിഞ്ഞ സി.എ.എ പകർപ്പ്

പൗരത്വ ഭേദഗതി നിയമത്തിനെതിരെ (സി.എ.എ) രാജ്യമൊട്ടാകെ തെരുവുകൾ കത്തുമ്പോൾ പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ജാദവ്പൂർ സർവകലാശാലയിൽ നടന്ന ബിരുദദാനച്ചടങ്ങ് ഒരു ഐതിഹാസിക പ്രതിഷേധത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. എം.എ ഇംഗ്ലീഷ് ഒന്നാം റാങ്ക് ജേതാവായ ദേബസ്മിത ചൗധരിയായിരുന്നു ആ പ്രതിരോധത്തിന്റെ മുഖം.

തന്റെ ബിരുദ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ഏറ്റുവാങ്ങാനായി വേദിയിലേക്ക് കയറിയ ദേബസ്മിത, സർവകലാശാലാ അധികൃതരുടെയും ഗവർണർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രതിനിധികളുടെയും മുന്നിൽ വെച്ച് കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന സി.എ.എ നിയമത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക വിജ്ഞാപന പകർപ്പ് പുറത്തെടുത്തു. സദസിനെ സാക്ഷിയാക്കി ആ പകർപ്പ് കഷണങ്ങളായി കീറിയെറിഞ്ഞ അവർ ഉച്ചത്തിൽ മുദ്രാവാക്യം മുഴക്കി.

‘രാജ്യത്തെ പൗരന്മാരെ ഭിന്നിപ്പിക്കുന്ന ഈ നിയമത്തോട് ഒരു സർവകലാശാലാ റാങ്ക് ജേതാവിന് നൽകാൻ കഴിയുന്ന ഏക മറുപടി ഇതാണ്’ എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ടായിരുന്നു ദേബസ്മിത വേദി വിട്ടത്.

ഹാർവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി (2024): 13 പേർക്കായുള്ള ‘പീപ്പിൾസ് കമ്മൻസ്മെന്റ്’

ഗസയിലെ വംശഹത്യക്കെതിരെ അമേരിക്കൻ കാമ്പസുകളിൽ പടർന്നുപിടിച്ച എൻക്യാമ്പ്മെന്റ് (Encampment) സമരങ്ങളുടെ കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു ഹാർവാർഡ്. പ്രക്ഷോഭങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തതിന് സർവകലാശാല 13 ബിരുദ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ഡിഗ്രി നൽകുന്നത് അവസാന നിമിഷം തടഞ്ഞു.

സർവകലാശാലാ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഈ പകപോക്കലിനെതിരെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വാക്ക്ഔട്ടുകളിലൊന്നാണ് ബിരുദദാന ദിനത്തിൽ ഹാർവാർഡ് യാർഡിൽ കണ്ടത്.

ചടങ്ങ് ആരംഭിച്ചയുടൻ ആയിരത്തിലധികം ബിരുദധാരികളും അധ്യാപകരും സീറ്റുകളിൽ നിന്നെഴുന്നേറ്റ് കറുത്ത തുണികളും ഫലസ്തീൻ പതാകകളും വീശി വേദി ബഹിഷ്കരിച്ചു പുറത്തേക്ക് മാർച്ച് ചെയ്തു.

പുറത്തിറങ്ങിയ വിദ്യാർത്ഥികൾ സമീപത്തെ പാർക്കിൽ ഒത്തുകൂടി സ്വന്തം നിലയിൽ ‘പീപ്പിൾസ് കമ്മൻസ്മെന്റ്’ (People’s Commencement) സംഘടിപ്പിച്ചു. ബിരുദം നിഷേധിക്കപ്പെട്ട 13 പേർക്ക് വേദി നൽകുകയും വിദ്യാർത്ഥികൾ തന്നെ തയ്യാറാക്കിയ പ്രതീകാത്മക ബിരുദങ്ങൾ അവർക്ക് സമ്മാനിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് അവർ സർവകലാശാലാ നേതൃത്വത്തിന് മറുപടി നൽകിയത്.

ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല, ബ്രിട്ടൻ (2024): നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ ആചാരം നിരസിച്ചുള്ള സമരം

നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ അക്കാദമിക് പാരമ്പര്യമുള്ള ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാലയിലെ ഷെൽഡോണിയൻ തിയേറ്ററിൽ നടന്ന ബിരുദദാനച്ചടങ്ങിൽ വിദ്യാർത്ഥികൾ പ്രയോഗിച്ചത് തികച്ചും പ്രതീകാത്മകവും എന്നാൽ ശക്തവുമായ ഒരു പ്രതിഷേധ മാർഗമായിരുന്നു.

ചടങ്ങിന്റെ ഭാഗമായി വൈസ് ചാൻസലർക്ക് മുന്നിൽ വിദ്യാർത്ഥികൾ പരമ്പരാഗതമായി തലകുനിച്ച് വണങ്ങേണ്ട (Traditional Head Bowing) ഒരു ചട്ടമുണ്ട്. എന്നാൽ ഫലസ്തീനിലെ ഇസ്രഈൽ സൈനിക നടപടികൾക്ക് സഹായം നൽകുന്ന കമ്പനികളിൽ ഓക്സ്ഫഡ് നടത്തിയിട്ടുള്ള സാമ്പത്തിക നിക്ഷേപങ്ങൾ പിൻവലിക്കണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ട് വേദിയിലെത്തിയ വിദ്യാർത്ഥികൾ വി.സിക്ക് മുന്നിൽ തലകുനിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു.

പകരം ഗൗണിനടിയിൽ ഒളിപ്പിച്ചുവെച്ച ചുവപ്പ് നിറത്തിലുള്ള കയ്യുറകൾ ഉയർത്തിക്കാണിച്ചും, ഫലസ്തീൻ പതാകകൾ വീശിയും അവർ വേദിയിലൂടെ നടന്നുനീങ്ങി. സർവകലാശാലയുടെ സാമ്പത്തിക പങ്കാളിത്തങ്ങളിലെ ചോരക്കറകളെ പൊതുമധ്യത്തിൽ തുറന്നുകാട്ടുകയായിരുന്നു ആ നിശബ്ദ പ്രതിരോധം.

ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റി (2024): അതിഥിക്കെതിരായ കൂട്ട ഇറങ്ങിപ്പോക്ക്

വിദ്യാർത്ഥികളുടെ രാഷ്ട്രീയ വികാരങ്ങളെ കണക്കിലെടുക്കാതെ പൊതുസമൂഹത്തിൽ വിവാദ നിലപാടുകളുള്ള പ്രമുഖരെ ബിരുദദാനച്ചടങ്ങുകളിൽ മുഖ്യാതിഥിയാക്കുന്നതിനെതിരെയുള്ള മുന്നറിയിപ്പായിരുന്നു ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ സംഭവം.

ഇസ്രഈൽ സർക്കാരിന്റെ സൈനിക നടപടികളെ പരസ്യമായി ന്യായീകരിച്ച അമേരിക്കൻ ഹാസ്യനടൻ ജെറി സീൻഫെൽഡിനെയായിരുന്നു സർവകലാശാല മുഖ്യ പ്രഭാഷകനായി ക്ഷണിച്ചത്.

സീൻഫെൽഡിന്റെ പേര് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട് അദ്ദേഹം പ്രസംഗപീഠത്തിലേക്ക് എത്തിയ നിമിഷം, സദസിലുണ്ടായിരുന്ന ഡസൻ കണക്കിന് ബിരുദധാരികൾ കസേരകളിൽ നിന്ന് ചാടിയെഴുന്നേറ്റു. ‘ഫ്രീ ഫലസ്തീൻ’ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ വിളിച്ചും പതാകകൾ ഉയർത്തിയും അവർ കൂട്ടത്തോടെ സ്റ്റേഡിയത്തിന് പുറത്തേക്ക് നടന്നു. ഒരു താരത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തേക്കാൾ പ്രാധാന്യം നീതിക്കായുള്ള നിലപാടുകൾക്കാണെന്ന് അന്താരാഷ്ട്ര മാധ്യമങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ തെളിയിച്ച സംഭവമായിരുന്നു അത്.

മിഷിഗൺ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി (2024): സ്റ്റേഡിയത്തിന് നടുവിലൂടെയുള്ള പ്രതിഷേധ മാർച്ച്

അറുപതിനായിരത്തിലധികം ആളുകൾ തിങ്ങിനിറഞ്ഞ മിഷിഗൺ സ്റ്റേഡിയത്തിലായിരുന്നു സർവകലാശാലയുടെ ബിരുദദാനച്ചടങ്ങ് സംഘടിപ്പിച്ചത്. യു.എസ് നേവി സെക്രട്ടറി കാർലോസ് ഡെൽ ടോറോ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങിയതോടെ സദസിനിടയിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്ന് വൻ പ്രതിഷേധമുയർന്നു.

കെഫിയ്യകൾ ധരിച്ച വിദ്യാർത്ഥികൾ ‘നിങ്ങൾ ബിരുദങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുമ്പോൾ ഗസയിലെ സർവകലാശാലകൾ തകർക്കപ്പെടുകയാണ്’ എന്നെഴുതിയ വലിയ ബാനറുകളുമായി സ്റ്റേഡിയത്തിന്റെ നടപ്പാതകളിലൂടെ മുദ്രാവാക്യം വിളിച്ച് മുന്നോട്ട് മാർച്ച് ചെയ്തു.

പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ തടയാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, ഔദ്യോഗിക പ്രസംഗങ്ങളെ പൂർണമായി നിഷ്പ്രഭമാക്കിക്കൊണ്ട് ബിരുദദാനച്ചടങ്ങിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി ആ പ്രതിഷേധ മാർച്ച് മാറി. ഇസ്രഈൽ സൈന്യവുമായി ബന്ധമുള്ള ആയുധ നിർമ്മാണ കമ്പനികളിലെ സർവകലാശാലാ ഫണ്ടുകൾ വെളിപ്പെടുത്തണമെന്നും പിൻവലിക്കണമെന്നുമായിരുന്നു അവരുടെ ആവശ്യം.

കാലിഫോർണിയ സർവകലാശാല, ബെർക്ക്‌ലി (2018): ആയുധ നിക്ഷേപങ്ങൾക്കെതിരായ കാമ്പയിൻ

വിദ്യാർത്ഥി സമരങ്ങളുടെ ചരിത്രപരമായ പാരമ്പര്യമുള്ള യു.സി ബെർക്ക്‌ലിയിൽ, സർവകലാശാലയുടെ ട്രസ്റ്റികൾ ഇസ്രഈലി പ്രതിരോധ കമ്പനികളിൽ നടത്തിയിട്ടുള്ള സാമ്പത്തിക നിക്ഷേപങ്ങൾ പിൻവലിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ബിരുദദാനച്ചടങ്ങിൽ വലിയ പ്രതിഷേധം അരങ്ങേറി.

മെമ്മോറിയൽ സ്റ്റേഡിയത്തിൽ ബിരുദ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് വിതരണ വേളയിൽ, വിദ്യാർത്ഥികൾ തങ്ങളുടെ ഗൗണുകൾക്കൊപ്പം ഫലസ്തീൻ പതാകകളും ബാനറുകളും അണിഞ്ഞ് സ്റ്റേഡിയത്തിലേക്ക് കടന്നുവന്നു.

വേദിയിലേക്ക് സർട്ടിഫിക്കറ്റ് വാങ്ങാൻ നടന്നുനീങ്ങിയ വിദ്യാർത്ഥികൾ കൈകളിൽ ചോരയുടെ പ്രതീകമായി ചുവപ്പ് ചായം പൂശിയാണ് അധികാരികളെ അഭിമുഖീകരിച്ചത്. അക്കാദമിക് സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ബിസിനസ് താത്പര്യങ്ങൾ അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങൾക്കുള്ള പിന്തുണയായി മാറരുതെന്ന കൃത്യമായ രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശമാണ് ബെർക്ക്‌ലിയിലെ വിദ്യാർത്ഥികൾ നൽകിയത്.

സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി (2026): ബിഗ് ടെക് ഭീമന്മാർക്കെതിരായ വാക്ക്ഔട്ട്

ടെക്നോളജി ഭീമന്മാരും അക്കാദമിക് സ്ഥാപനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വഴിവിട്ട സഖ്യത്തിനെതിരെയുള്ള പ്രതിഷേധമായിരുന്നു സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയുടെ ബിരുദദാന വേദിയിൽ ഉയർന്നത്. ഗൂഗിൾ സി.ഇ.ഒ സുന്ദർ പിച്ചൈ ബിരുദദാന പ്രസംഗം നടത്തുന്നതിനിടെ നൂറിലധികം വിദ്യാർത്ഥികൾ ചടങ്ങ് ബഹിഷ്കരിച്ച് വാക്ക്ഔട്ട് നടത്തി.

ഇസ്രഈൽ സൈന്യത്തിനും സർക്കാരിനും വിപുലമായ ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ്, ക്ലൗഡ് സംവിധാനങ്ങൾ നൽകുന്നതിനായി ഗൂഗിളും ആമസോണും ഒപ്പുവെച്ച 1.2 ബില്യൺ ഡോളറിന്റെ ‘പ്രോജക്റ്റ് നിംബസ്’ (Project Nimbus) എന്ന കരാറായിരുന്നു വിദ്യാർത്ഥികളുടെ അമർഷത്തിന് കാരണം.

പിച്ചൈ പ്രസംഗം ആരംഭിച്ചയുടൻ വിദ്യാർത്ഥികൾ എഴുന്നേറ്റ് നിന്ന് ‘നോ ടെക് ഫോർ അപ്പാർത്തൈഡ്’ (No Tech for Apartheid), ‘ഫ്രീ ഫലസ്തീൻ’ എന്നീ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ വിളിക്കുകയും, ബാനറുകളേന്തി സ്റ്റേഡിയത്തിൽ നിന്ന് കൂട്ടത്തോടെ പുറത്തേക്ക് പോവുകയും ചെയ്തു.

ലാഭക്കൊതിക്കായി മനുഷ്യാവകാശങ്ങളെ പണയപ്പെടുത്തുന്ന ടെക്നോളജി സംസ്കാരത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നവരുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് പ്രചോദനാത്മക വാക്കുകൾ കേൾക്കാൻ തങ്ങൾ തയ്യാറല്ലെന്നായിരുന്നു വിദ്യാർത്ഥികളുടെ പക്ഷം.

മഹാരാജാസ് കോളേജിലെ വേദിയിൽ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രിക്കെതിരെ ഉയർന്ന ചോദ്യവും, ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ഈ പ്രക്ഷോഭങ്ങളും വിരൽചൂണ്ടുന്നത് ഒരേ രാഷ്ട്രീയ യാഥാർത്ഥ്യത്തിലേക്കാണ്. സർവകലാശാലകൾ എന്നാൽ കേവലം തൊഴിൽ കമ്പോളത്തിലേക്ക് ബിരുദങ്ങൾ വിൽക്കുന്ന ഏജൻസികളല്ല.

ഭരണകൂടങ്ങൾ നിശബ്ദത അടിച്ചേൽപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, ആചാരങ്ങളുടെയും ഔപചാരികതകളുടെയും വേദികളെപ്പോലും തെരുവാക്കി മാറ്റാൻ പോന്ന ജാഗ്രതയുള്ള ഒരു പൗരസമൂഹത്തെ സൃഷ്ടിക്കുകയാണ് അവയുടെ ദൗത്യം.

Content Highlight:‘Protest’ at a graduation ceremony is not the first of its kind in history.