“എന്തെങ്കിലും പ്രശ്നമുണ്ടോ?” എന്നു ചോദിച്ചാൽ പല പുരുഷന്മാരുടെയും മറുപടി വളരെ ചെറുതായിരിക്കും“ഒന്നുമില്ല.” ജോലിയിൽ വലിയ സമ്മർദമുണ്ടാകാം. കടബാധ്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്ക ഉറക്കം കെടുത്തുന്നുണ്ടാകാം. വീട്ടിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ മനസ്സിനെ അലട്ടുന്നുണ്ടാകാം. അച്ഛന്റെയോ ഭർത്താവിന്റെയോ മകന്റെയോ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് ഭാരമായി തോന്നുന്നുണ്ടാകാം.

സുഹൃത്തുക്കൾക്കിടയിലിരുന്നാലും ഒറ്റപ്പെട്ടതുപോലെ അനുഭവപ്പെടാം. എന്നിട്ടും ചോദിച്ചാൽ മറുപടി “അതേ… ഒന്നുമില്ല”. അത് എല്ലായ്പ്പോഴും വിഷമമില്ലാത്തതുകൊണ്ടല്ല. ചിലപ്പോൾ വിഷമത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ വാക്കുകൾ കിട്ടാത്തതുകൊണ്ടാണ്. ചിലപ്പോൾ പറഞ്ഞാൽ മറ്റുള്ളവർ എന്ത് വിചാരിക്കും എന്ന ഭയം.  ചെറുപ്പം മുതൽ ആൺകുട്ടികൾ കേട്ടുവളരുന്ന ചില കാര്യങ്ങളുണ്ട്. “ആൺകുട്ടികൾ കരയരുത്”, “എപ്പോഴും ധൈര്യമായി നിൽക്കണം

സ്വന്തം പ്രശ്നങ്ങൾ സ്വയം പരിഹരിക്കണം” എന്നിങ്ങനെയുള്ള ചിന്തകൾ പലപ്പോഴും പുരുഷന്മാരെ സ്വന്തം വിഷമങ്ങൾ തുറന്നുപറയുന്നതിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിക്കുന്നു.

പുരുഷന്മാർ കരയരുത്” എന്ന പാഠം എവിടെ തുടങ്ങുന്നു?

 

ഒരു കുട്ടി വീണ് കരയുമ്പോൾ “കരയണ്ട, നീ ആൺകുട്ടിയല്ലേ?” എന്ന് പറയുന്നത് നിരുപദ്രവകാരിയായ ആശ്വാസവാക്കായി തോന്നാം. പക്ഷേ അതിനുള്ളിൽ മറ്റൊരു സന്ദേശവുമുണ്ട് ദുഃഖം പുറത്തുകാണിക്കുന്നത് പുരുഷത്വത്തിന് യോജിച്ചതല്ല. വളരുന്നതിനൊപ്പം ആ സന്ദേശം പല രൂപങ്ങളിൽ ആവർത്തിക്കാം.

പേടി പറയരുത്. പരാജയത്തിൽ തളരരുത്. സഹായം ചോദിക്കരുത്. മറ്റുള്ളവരുടെ മുന്നിൽ ദുർബലനായി തോന്നരുത്. ഇത് എല്ലാ പുരുഷന്മാരുടെയും അനുഭവമാണെന്ന് പറയാനാവില്ല. കുടുംബം, സംസ്കാരം, വ്യക്തിത്വം, വിദ്യാഭ്യാസം, സാമൂഹിക സാഹചര്യം എന്നിവ അനുസരിച്ച് വലിയ വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്. എന്നാൽ പരമ്പരാഗത പുരുഷത്വ ധാരണകളോടുള്ള ശക്തമായ അനുസരണം മാനസിക സഹായം തേടുന്നതിനോടുള്ള പ്രതികൂല സമീപനത്തോടും സഹായം തേടുന്നതിലുള്ള സ്വയംനിന്ദയോടും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതായി പുതിയ അവലോകനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

പ്രശ്നം “പുരുഷത്വം” തന്നെയല്ല. ധൈര്യം, ഉത്തരവാദിത്തബോധം, സംരക്ഷണം, സ്ഥിരത എന്നിവ ആരോഗ്യകരമായ ഗുണങ്ങളാണ്. പ്രശ്നമാകുന്നത് വികാരങ്ങളെ നിഷേധിക്കുന്നതും സഹായം തേടുന്നത് ദൗർബല്യമായി കാണുന്നതുമായ പുരുഷത്വത്തിന്റെ ചുരുങ്ങിയ നിർവചനമാണ്. കരയാൻ കഴിയുന്നതും ഭയം തുറന്നുപറയുന്നതും “ഇപ്പോൾ എനിക്ക് സഹായം വേണം” എന്നു പറയുന്നതും മാനസികബലഹീനതയുടെ അടയാളങ്ങളല്ല. അവ സ്വന്തം അവസ്ഥ തിരിച്ചറിയാനുള്ള കഴിവിന്റെ ഭാഗമാണ്.

കുടുംബത്തിന്റെ താങ്ങാകുമ്പോൾ താങ്ങാൻ ഒരാൾ ആരാണ്?

നമ്മുടെ സമൂഹത്തിൽ പല പുരുഷന്മാരുടെയും സ്വത്വത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗമാണ് കുടുംബത്തെ സംരക്ഷിക്കുക, വരുമാനം ഉറപ്പാക്കുക, പ്രതിസന്ധികളിൽ മുന്നിൽ നിൽക്കുക എന്നത്. ഈ ഉത്തരവാദിത്തബോധം ജീവിതത്തിന് അർഥവും ആത്മാഭിമാനവും നൽകാം. എന്നാൽ “എന്ത് സംഭവിച്ചാലും ഞാൻ തന്നെ പരിഹരിക്കണം” എന്ന നിലയിലേക്ക് അത് മാറുമ്പോൾ മാനസികഭാരം കൂടും.

തൊഴിൽ നഷ്ടപ്പെടുമോ എന്ന ആശങ്ക, സ്ഥിരമല്ലാത്ത ജോലി, വായ്പകൾ, കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസം, ചികിത്സാചെലവുകൾ, വീടിന്റെ ചെലവ്, പ്രായമായ മാതാപിതാക്കളുടെ പരിചരണം ഇവയെല്ലാം ഒരേസമയം വരാം. ഉയർന്ന വരുമാനമുള്ള ഒരാളും സാമ്പത്തിക സമ്മർദത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിവാകണമെന്നില്ല. വരുമാനത്തേക്കാൾ ബാധ്യതകൾ വേഗത്തിൽ കൂടുമ്പോൾ “ഞാൻ കുടുംബത്തെ നിരാശപ്പെടുത്തുകയാണോ?” എന്ന ഭയം ഉണ്ടാകാം.

അച്ഛന്റെ റോളും മാറിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്നത്തെ പിതൃത്വം പണം സമ്പാദിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. കുട്ടികളുടെ പഠനം, വികാരങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ ജീവിതം, പെരുമാറ്റം, ഭാവി—എല്ലാറ്റിലും കൂടുതൽ സജീവമായി പങ്കെടുക്കേണ്ടി വരുന്നു. ഇത് നല്ല മാറ്റമാണ്. എന്നാൽ കുടുംബപരിചരണത്തിൽ സജീവമാകുന്ന പുരുഷനും ക്ഷീണിക്കാം.

അവനും വിശ്രമവും പിന്തുണയും ആവശ്യമുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ഒരു പുരുഷനോട് “എത്രയാണ് ശമ്പളം?” എന്ന് ചോദിക്കുന്നതുപോലെ ചിലപ്പോഴെങ്കിലും “നിങ്ങൾക്ക് എങ്ങനെയുണ്ട്?” എന്നും ചോദിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

വിഷമം എല്ലായ്പ്പോഴും കണ്ണീരായി വരില്ല

പുരുഷന്മാരിലെ മാനസിക വിഷമം തിരിച്ചറിയപ്പെടാതെ പോകാനുള്ള ഒരു കാരണം അത് നമ്മൾ പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന രീതിയിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രകടമാകണമെന്നില്ല എന്നതാണ്.

വിഷാദം എന്നാൽ ഒരാൾ എപ്പോഴും സങ്കടപ്പെട്ട് ഇരിക്കണമെന്നില്ല. ചിലരിൽ തുടർച്ചയായ അസഹിഷ്ണുത, പെട്ടെന്നുള്ള ദേഷ്യം, കുടുംബത്തിൽനിന്ന് അകന്നുനിൽക്കൽ, അമിതമായി ജോലിയിൽ മുഴുകൽ, ഉറക്കപ്രശ്നങ്ങൾ, ശ്രദ്ധക്കുറവ്, ശരീരവേദനകളെക്കുറിച്ചുള്ള പരാതികൾ, അപകടകരമായ പെരുമാറ്റം, ലഹരി ഉപയോഗം തുടങ്ങിയവയും മാനസിക വിഷമത്തോടൊപ്പം കാണാം. ഇവയെല്ലാം കണ്ടാൽ ഒരാൾക്ക് വിഷാദരോഗമുണ്ടെന്ന് നിഗമനം ചെയ്യാനും പാടില്ല.

ദേഷ്യത്തെ വെറും “മോശം സ്വഭാവം” എന്നു മാത്രം വായിച്ചാൽ അതിനു പിന്നിലുള്ള ക്ഷീണം, അപമാനബോധം, ഭയം, നിരാശ എന്നിവ കാണാതെ പോകാം. അതേസമയം ദേഷ്യമോ മാനസിക വിഷമമോ മറ്റുള്ളവരോടുള്ള അതിക്രമത്തിന് ന്യായീകരണമല്ല. വ്യക്തിയുടെ വിഷമത്തെ മനസ്സിലാക്കുകയും അതേസമയം ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള പെരുമാറ്റം ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യാം.

ഉറക്കം നിരന്തരം മോശമാകുക, മുമ്പ് ഇഷ്ടപ്പെട്ട കാര്യങ്ങളിൽ താൽപര്യം നഷ്ടപ്പെടുക, വളരെ ക്ഷീണിതനായി തോന്നുക, തീരുമാനമെടുക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുക, തുടർച്ചയായ ഉത്കണ്ഠ, നിരാശ, “എന്റെ കാര്യം കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം?” എന്ന ചിന്തകൾ ഇവ ആഴ്ചകളോളം തുടരുന്നുവെങ്കിൽ ശ്രദ്ധിക്കണം. “അവൻ ഒന്നും പറയുന്നില്ലല്ലോ, അതുകൊണ്ട് പ്രശ്നമില്ല” എന്ന നിഗമനം പലപ്പോഴും ശരിയായിരിക്കണമെന്നില്ല.

സൗഹൃദങ്ങൾ ഉള്ളപ്പോഴും മനസ്സ് തുറക്കാൻ ഒരാളുണ്ടോ?

പുരുഷന്മാർക്ക് സുഹൃത്തുക്കളില്ല എന്നല്ല. എന്നാൽ എല്ലാ സൗഹൃദങ്ങളും വൈകാരിക പിന്തുണ നൽകുന്ന ബന്ധങ്ങളായിരിക്കണമെന്നില്ല. രാഷ്ട്രീയം സംസാരിക്കാം, ജോലി സംസാരിക്കാം, കളി സംസാരിക്കാം, തമാശ പറയാം എന്നാൽ “കഴിഞ്ഞ കുറേ ദിവസമായി എനിക്ക് വളരെ മോശമാണ്” എന്ന് പറയാനുള്ള ഇടം ചിലർക്കില്ല.

വിവാഹം, ജോലി, കുടിയേറ്റം, പ്രവാസം, മധ്യവയസ്സ്, വിരമിക്കൽ എന്നിവയോടെ പഴയ സൗഹൃദങ്ങൾ ദുർബലമാകാം. വീട്ടിൽ കുടുംബമുണ്ടായിട്ടും മനസ്സുതുറന്ന് സംസാരിക്കാൻ ഒരാളില്ലാത്ത അനുഭവം ഉണ്ടാകാം. ഇവിടെയാണ് വൈകാരിക പിന്തുണയുടെ പ്രാധാന്യം. പ്രശ്നത്തിന് ഉടൻ പരിഹാരം പറയുന്ന ഒരാളെക്കാൾ ചിലപ്പോൾ വിധിക്കാതെ കേൾക്കുന്ന ഒരാളാണ് ആവശ്യമായത്.

പുരുഷന്മാരുമായി മാനസികാരോഗ്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ ഭാഷയും പ്രധാനമാണ്. “നിനക്ക് എന്തെങ്കിലും മാനസികരോഗമുണ്ടോ?” എന്ന് തുടങ്ങുന്നതിനെക്കാൾ “ഉറക്കം എങ്ങനെയുണ്ട്?”, “ജോലി വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണെന്ന് തോന്നുന്നുണ്ടോ?”, “ഇപ്പോൾ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സമ്മർദം നൽകുന്നത് എന്താണ്?” തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾ സംഭാഷണത്തിന്റെ വാതിൽ തുറക്കാം.

മദ്യം ആശ്വാസമാകുമ്പോൾ

“കുറച്ച് കുടിച്ചാൽ ടെൻഷൻ കുറയും” എന്ന വാചകം നമ്മുടെ സാമൂഹിക സംഭാഷണങ്ങളിൽ അപൂർവമല്ല. മദ്യം ചില സമയത്ത് താൽക്കാലികമായി ആശ്വാസം നൽകുന്നതുപോലെ തോന്നാം. എന്നാൽ ഉറക്കം, തീരുമാനശേഷി, വൈകാരിക നിയന്ത്രണം, കുടുംബബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയെ അത് പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കാം.

വിഷമം കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള സ്ഥിരമായ വഴിയായി മദ്യം മാറുമ്പോൾ പ്രശ്നം കൂടുതൽ സങ്കീർണമാകും. ഇന്ത്യയിൽ 2018ൽ നടത്തിയ ദേശീയ ലഹരിവസ്തു ഉപയോഗ സർവേയിൽ 10–75 വയസ്സുകാരിൽ മദ്യോപയോഗം പുരുഷന്മാരിൽ 27.3 ശതമാനവും സ്ത്രീകളിൽ 1.6 ശതമാനവുമായിരുന്നു. ഇത് 2018ലെ ദേശീയ സർവേയാണെന്നതിനാൽ ഇന്നത്തെ കൃത്യമായ വ്യാപനനിരക്കായി വായിക്കരുത്; എങ്കിലും ലഹരി ഉപയോഗത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ലിംഗവ്യത്യാസത്തെ വ്യക്തമാക്കുന്ന പ്രധാന ഇന്ത്യൻ തെളിവാണ്.

മദ്യപാനം മാത്രമല്ല; പുകവലി, മറ്റു ലഹരിവസ്തുക്കൾ, നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ചൂതാട്ടം, അമിത സ്ക്രീൻ ഉപയോഗം, അമിത ജോലി വേദനയിൽനിന്ന് മാറിനിൽക്കാനുള്ള പല വഴികളും ഉണ്ടാകാം. അതുകൊണ്ട് “ഈ ശീലം എങ്ങനെ നിർത്താം?” എന്ന ചോദ്യത്തോടൊപ്പം മറ്റൊരു ചോദ്യം കൂടി ആവശ്യമാണ്: “ഈ ശീലം ഉപയോഗിച്ച് അയാൾ എന്തിൽനിന്നാണ് രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്?”

ആത്മഹത്യയുടെ കണക്കുകൾ പറയുന്ന മുന്നറിയിപ്പ്

പുരുഷന്മാരുടെ മാനസികാരോഗ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംഭാഷണത്തിൽ ആത്മഹത്യയെ അവഗണിക്കാനാവില്ല. ദേശീയ ക്രൈം റെക്കോർഡ്സ് ബ്യൂറോയുടെ 2024 റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം ഇന്ത്യയിൽ 1,70,746 ആത്മഹത്യകൾ രേഖപ്പെടുത്തി. രേഖപ്പെടുത്തിയ ആത്മഹത്യാമരണങ്ങളിൽ പുരുഷൻ–സ്ത്രീ അനുപാതം 73.5 : 26.5 ആയിരുന്നു. ഈ കണക്കിനെ “പുരുഷന്മാർക്ക് മാനസികരോഗം കൂടുതലാണ്” എന്ന ലളിതമായ നിഗമനമായി വായിക്കരുത്.

ആത്മഹത്യ ഒരൊറ്റ കാരണത്തിന്റെ ഫലമല്ല. സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി, കുടുംബപ്രശ്നങ്ങൾ, രോഗം, ലഹരി ഉപയോഗം, ബന്ധനഷ്ടം, സാമൂഹിക ഒറ്റപ്പെടൽ, മാനസികാരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ തുടങ്ങി പല ഘടകങ്ങളും പരസ്പരം ഇടപെടാം. പൊലീസ് രേഖകളിലെ “കാരണം” എന്ന വിഭാഗീകരണം വ്യക്തിയുടെ ജീവിതത്തിലെ മുഴുവൻ മാനസിക–സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലം വിശദീകരിക്കുന്നതുമല്ല. എന്നാൽ ഒരു സന്ദേശം വ്യക്തമാണ്: നിരാശയെയും ആത്മഹത്യാ ചിന്തകളെയും ചെറുതാക്കരുത്.

ഞാനില്ലെങ്കിൽ എല്ലാവർക്കും നന്നാകും”, “ഇനി സഹിക്കാൻ കഴിയില്ല”, “എല്ലാം അവസാനിപ്പിക്കണം” തുടങ്ങിയ വാക്കുകൾ തമാശയായി തള്ളരുത്. കുറ്റപ്പെടുത്താതെ കേൾക്കണം. ഒറ്റയ്ക്കാക്കാതെ സുരക്ഷിതമായ പിന്തുണ നൽകണം. അടിയന്തര അപകടസാധ്യതയുണ്ടെങ്കിൽ ഉടൻ ആരോഗ്യസേവനവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം. (ഇന്ത്യയിൽ സൗജന്യവും രഹസ്യസ്വഭാവമുള്ളതുമായ 24 മണിക്കൂർ മാനസികാരോഗ്യ സഹായത്തിനായി ടെലി-മനസ് 14416 ലഭ്യമാണ്.)

സഹായം ചോദിക്കുന്നത് ദൗർബല്യമല്ല

ഒരു ശാരീരിക വേദന മാസങ്ങളോളം തുടരുകയാണെങ്കിൽ ഡോക്ടറെ കാണുന്നത് സാധാരണയായി നമുക്ക് ലജ്ജാകരമല്ല. എന്നാൽ മനസ്സിന്റെ വേദനയ്ക്കായി സൈക്കോളജിസ്റ്റിനെയോ സൈക്യാട്രിസ്റ്റിനെയോ സമീപിക്കുമ്പോൾ ചിലർ ഇന്നും “എനിക്ക് അത്ര പ്രശ്നമൊന്നുമില്ല” എന്ന് സ്വയം ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. സഹായം തേടുന്നതിലുള്ള ഈ മടി വ്യക്തിയുടെ മാത്രം പ്രശ്നമല്ല.

സമൂഹം തന്നെ അതിന് സാഹചര്യമൊരുക്കുന്നു. ഒരു പുരുഷൻ വിഷമം പറഞ്ഞാൽ “ഇത്ര ചെറിയ കാര്യത്തിന് ഇത്ര വിഷമിക്കാനുണ്ടോ?”, “ആണായിട്ട് ഇതൊന്നും സഹിക്കാനാകുന്നില്ലേ?” എന്ന പ്രതികരണം ലഭിച്ചാൽ അടുത്ത തവണ അയാൾ പറയാതിരിക്കാം.

അതിനാൽ കുടുംബം ആദ്യം ചെയ്യേണ്ടത് പരിഹാരം നൽകൽ അല്ല കേൾക്കലാണ്. “നിങ്ങൾക്കൊപ്പമുണ്ട്.” “ഇത് ഒറ്റയ്ക്ക് കൈകാര്യം ചെയ്യേണ്ടതില്ല.” “ഒരു വിദഗ്ധനോട് സംസാരിക്കാമോ?” ഇത്തരം വാക്കുകൾ കൂടുതൽ സഹായകരമാണ്. മാനസികാരോഗ്യ വിദഗ്ധനെ സമീപിക്കുന്നത് രോഗനിർണയത്തിനായി മാത്രം അല്ല.

ദീർഘകാല സമ്മർദം, ഉറക്കപ്രശ്നം, ദാമ്പത്യസംഘർഷം, ദുഃഖാനുഭവം, തൊഴിൽസമ്മർദം, ലഹരി ഉപയോഗം, ദേഷ്യനിയന്ത്രണം, രക്ഷാകർതൃത്വഭാരം തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിലും സമയബന്ധിതമായ സഹായം പ്രയോജനപ്പെടാം.

പുരുഷത്വത്തെ വീണ്ടും വായിക്കാം

പുരുഷന്മാരുടെ മാനസികാരോഗ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച പുരുഷന്മാരെ “ദുർബലരായി” അവതരിപ്പിക്കുന്നതാകരുത്. അതുപോലെ എല്ലാ പ്രശ്നങ്ങൾക്കും “സമൂഹം പുരുഷന്മാരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു” എന്ന ഒറ്റ വിശദീകരണവും പോര. പുരുഷന്മാർ വ്യത്യസ്തരാണ്. അവരുടെ ജീവിതസാഹചര്യങ്ങളും ബന്ധങ്ങളും വ്യക്തിത്വവും സാമൂഹിക അവസരങ്ങളും വ്യത്യസ്തമാണ്. എന്നാൽ പുരുഷത്വത്തിന്റെ അർഥം കുറച്ചുകൂടി വിശാലമാക്കാൻ നമുക്ക് കഴിയും.

കുടുംബത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുക്കുന്നത് ശക്തിയാണെങ്കിൽ, സ്വന്തം ആരോഗ്യം ശ്രദ്ധിക്കുന്നതും ശക്തിയാണ്. മറ്റുള്ളവരെ സംരക്ഷിക്കുന്നത് കരുത്താണെങ്കിൽ, സഹായം ആവശ്യപ്പെടുമ്പോൾ അത് പറയാൻ കഴിയുന്നതും കരുത്താണ്. ദേഷ്യം പ്രകടിപ്പിക്കാൻ അനുവാദമുള്ളതുപോലെ ദുഃഖവും പേടിയും സ്നേഹവും തുറന്നുപറയാനും ഇടമുണ്ടാകണം.

കുട്ടികളിൽ നിന്നുതന്നെ ഇത് തുടങ്ങാം. “ആൺകുട്ടികൾ കരയരുത്” എന്നതിന് പകരം, “എന്താണ് സംഭവിച്ചത്?” എന്ന് ചോദിക്കാം.

അച്ഛന്മാർക്ക് കുടുംബത്തിൽ വികാരങ്ങൾ പറയാനുള്ള ഇടം നൽകാം. സുഹൃത്തുക്കൾ തമ്മിൽ തമാശയ്ക്കപ്പുറം ഒരാളുടെ ജീവിതം എങ്ങനെയെന്ന് ചോദിക്കാം. ജോലിസ്ഥലങ്ങളിൽ മാനസികസമ്മർദത്തെ വ്യക്തിയുടെ കഴിവില്ലായ്മയായി കാണാതെ ആരോഗ്യപ്രശ്നമായി സമീപിക്കാം. പുരുഷന്മാരുടെ മാനസികാരോഗ്യം സംരക്ഷിക്കാൻ അവരെ കൂടുതൽ “കടുപ്പമുള്ളവരാക്കുക” അല്ല വേണ്ടത്. അവർക്ക് മനുഷ്യരായിരിക്കാനുള്ള കൂടുതൽ ഇടം നൽകുകയാണ് വേണ്ടത്.

Content highlight : An article by Dr. Raheemuddeen P.K., a clinical psychologist at the Government Mental Health Centre, Kuthiravattam, Kozhikode, regarding the mental pressures experienced by men in society.