പതിനഞ്ച് വര്‍ഷം മുമ്പ് അഴിമതിവിരുദ്ധ പ്രക്ഷോഭങ്ങള്‍ മന്‍മോഹന്‍ സിങ് സര്‍ക്കാരിനെതിരെ രാജ്യവ്യാപകമായ ജനവികാരം രൂപപ്പെടുന്നതില്‍ നിര്‍ണായക പങ്കുവഹിച്ചു. ഇന്ന് അതേ ദല്‍ഹിയില്‍ നരേന്ദ്ര മോദി സര്‍ക്കാരിനെതിരെ യുവജനങ്ങളും പ്രതിപക്ഷവും തെരുവിലിറങ്ങുകയാണ്.
പരീക്ഷാ ക്രമക്കേടുകള്‍ മുതല്‍ വോട്ടര്‍പട്ടികയിലെ പരിഷ്‌കരണം വരെയുള്ളവ പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ക്ക് കാരണമാകുന്നുണ്ട്. എന്നാല്‍ അറിയേണ്ടത് 2029-ലെ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പില്‍ ഈ ജനരോഷം രാഷ്ട്രീയ മാറ്റത്തിന് വഴിയൊരുക്കുമോ എന്നതാണ്?
പൊലീസ് നടപടികളെയും തടങ്കലിനെയും നേരിടേണ്ടിവരുമെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും പ്രതിഷേധങ്ങളില്‍ പങ്കെടുക്കാന്‍ കൂടുതല്‍ ആളുകള്‍ തയ്യാറാകുന്ന സാഹചര്യം രാഷ്ട്രീയമായി എന്താണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്?
ഭരണകൂടത്തോടുള്ള അതൃപ്തി തെരുവുകളിലേക്ക് വ്യാപിക്കുകയും പ്രതിഷേധക്കാര്‍ വ്യക്തിപരമായ അപകടസാധ്യതകള്‍ അവഗണിച്ച് മുന്നോട്ടുപോകുകയും ചെയ്യുമ്പോള്‍, അതിനെ കേവലം ഒരു വിഷയത്തോടുള്ള എതിര്‍പ്പായി മാത്രം കാണാനാകില്ല. പലപ്പോഴും അത് ഭരണവിരുദ്ധ വികാരം ശക്തിപ്പെടുന്നതിന്റെ സൂചനയായി തന്നെയാണ് രാഷ്ട്രീയവൃത്തങ്ങള്‍ വിലയിരുത്തുന്നത്.
മോദിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ആധിപത്യത്തിന് വിള്ളല്‍ വീഴുകയാണോ?
ചോദ്യം ഇതാണ് , ദല്‍ഹിയില്‍ നടക്കുന്ന പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ആധിപത്യത്തിന് വിള്ളല്‍ വീഴ്ത്തുകയാണോ? അതോ ഭരണകൂടത്തിനെതിരായ അതൃപ്തി മറ്റൊരു പ്രതിഷേധഘട്ടം മാത്രമായി അവസാനിക്കുമോ?
ഈ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം കണ്ടെത്താന്‍ 2011-ലെ ഇന്ത്യയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞുനോക്കേണ്ടതുണ്ട്. അന്നും ദല്‍ഹി പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ പ്രഭവകേന്ദ്രമായിരുന്നു. അഴിമതിക്കെതിരായ ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങള്‍ യു.പി.എ സര്‍ക്കാരിനെ പ്രതിരോധത്തിലാക്കി. മൂന്ന് വര്‍ഷത്തിനുശേഷം, 2014-ലെ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പില്‍ കോണ്‍ഗ്രസ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള സര്‍ക്കാര്‍ അധികാരത്തില്‍നിന്ന് പുറത്തായി.
എന്നാല്‍, ഈ രണ്ട് കാലഘട്ടങ്ങള്‍ക്കിടയിലെ പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ മാത്രം കണക്കിലെടുത്തുകൊണ്ട് 2029-ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം പ്രവചിക്കാനാകില്ല.
അന്നത്തെയും ഇന്നത്തെയും പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ സ്വഭാവം, രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങള്‍, ഭരണകൂടത്തിന്റെ പ്രതികരണം, പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ശേഷി എന്നിവയെല്ലാം ഇതില്‍ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്.
2011-ല്‍ അഴിമതി, 2026-ല്‍ പരീക്ഷാ ക്രമക്കേടുകളും എസ്.ഐ.ആറും
2011-ല്‍ അണ്ണാ ഹസാരെയുടെ നേതൃത്വത്തില്‍ ഉയര്‍ന്ന അഴിമതിവിരുദ്ധ പ്രക്ഷോഭം ഇന്ത്യന്‍ രാഷ്ട്രീയത്തില്‍ വലിയ ചലനങ്ങളുണ്ടാക്കി. ബാബാ രാംദേവും അഴിമതിക്കെതിരായ പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ ഭാഗമായി രംഗത്തുണ്ടായിരുന്നു.
അഴിമതിയായിരുന്നു അന്നത്തെ പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ കേന്ദ്രവിഷയം. ഭരണകൂടത്തിന്റെ സുതാര്യത, ഉത്തരവാദിത്തം, രാഷ്ട്രീയക്കാര്‍ക്കെതിരായ അഴിമതി ആരോപണങ്ങള്‍ എന്നിവ പൊതുചര്‍ച്ചയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു. ജനരോഷം തെരുവുകളില്‍ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഗതി നിര്‍ണയിക്കുന്ന ഘടകങ്ങളിലൊന്നായി മാറി.
എന്നാല്‍ ഇന്ന് നടക്കുന്നത് അതിനേക്കാള്‍ ഗുരുതരമായ കാര്യങ്ങളാണ്. 13 കോടി മനുഷ്യരുടെ വോട്ട് നഷ്ടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അല്ലെങ്കില്‍ ബോധപൂര്‍വം നഷ്ടപ്പെടുത്തിയിരിക്കും.
2026 ജൂണില്‍ ജന്തര്‍ മന്തറില്‍ സി.ജെ.പിയുടെ നേതൃത്വത്തില്‍ യുവജനങ്ങള്‍ അണിനിരന്നത് പരീക്ഷാ ചോദ്യപേപ്പര്‍ ചോര്‍ച്ചയും പരീക്ഷാ സംവിധാനത്തിലെ ക്രമക്കേടുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയം ഉയര്‍ത്തിക്കൊണ്ടായിരുന്നു.
എന്നാല്‍ ഇന്ന് വോട്ടര്‍പട്ടികയുടെ പരിഷ്‌കരണവും, തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രക്രിയയുടെ വിശ്വാസ്യതയും തന്നെ തകര്‍ത്ത തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷര്‍ ഗ്യാനേഷ് കുമാറിന്റെ ഇടപെടലുകള്‍ക്കും അതിന് ചുക്കാന്‍ പിടിച്ച കേന്ദ്രസര്‍ക്കാരിനെതിരുമായുമാണ്.
ധര്‍മേന്ദ്രപ്രധാന്റെ രാജിയില്‍ കലാശിച്ച സി.ജെ.പി പ്രതിഷേധം
2026 ജൂലൈയില്‍ പരീക്ഷാ ക്രമക്കേടുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് സി.ജെ.പി രാജ്യതലസ്ഥാനത്ത് നടത്തിയ ഐതിഹാസിക പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ക്ക് പിന്നാലെ കേന്ദ്ര വിദ്യാഭ്യാസമന്ത്രി ധര്‍മേന്ദ്ര പ്രധാന് രാജിവെക്കേണ്ടി വന്നത് സര്‍ക്കാരിന് വലിയ തിരിച്ചടിയായി. ആഴ്ചകളോളം നീണ്ട പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ക്കൊടുവിലായിരുന്നു രാജി.
വിദ്യാഭ്യാസ സംവിധാനത്തിലെ പരിഷ്‌കാരങ്ങള്‍, പ്രതിഷേധക്കാര്‍ക്കെതിരായ കേസുകള്‍ പിന്‍വലിക്കല്‍, പരീക്ഷാ ക്രമക്കേടുകള്‍ ബാധിച്ച കുടുംബങ്ങള്‍ക്ക് നഷ്ടപരിഹാരം തുടങ്ങിയ ആവശ്യങ്ങള്‍ പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു.
ഒരു മന്ത്രിയുടെ രാജിയില്‍ അവസാനിച്ച ഈ പ്രതിഷേധം, തെരുവിലിറങ്ങുന്ന യുവജനങ്ങള്‍ക്ക് രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനങ്ങളില്‍ സ്വാധീനം ചെലുത്താനാകുമെന്ന കൃത്യമായ സന്ദേശം നല്‍കി.
പരീക്ഷാ സംവിധാനത്തോടുള്ള അതൃപ്തിയില്‍ തുടങ്ങിയ പ്രതിഷേധം ഇന്ന് തെരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനത്തേയും വിശ്വാസ്യതയെയും പാടെ തകര്‍ത്തതിനെതിരായ ഇന്ത്യന്‍ ജനതയുടെ തന്നെ പോരാട്ടമായി മാറിക്കഴിഞ്ഞു.
പരീക്ഷാ ചോദ്യപേപ്പര്‍ ചോര്‍ച്ച മുതല്‍ എസ്.ഐ.ആര്‍ വരെ
ഈ വര്‍ഷം മാത്രം മോദി സര്‍ക്കാരിനെതിരെ ഉയര്‍ന്ന ജനരോഷത്തെ ഒരൊറ്റ വിഷയത്തിലേക്ക് ചുരുക്കാനാവില്ല. പരീക്ഷാ ചോദ്യപേപ്പര്‍ ചോര്‍ച്ച, തൊഴിലില്ലായ്മ, എത്തനോളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആശങ്കകള്‍, കര്‍ഷക പ്രതിസന്ധി, യു.പി.ഐ ഇടപാടുകള്‍ക്ക് ചാര്‍ജ് ഏര്‍പ്പെടുത്താനുള്ള നീക്കങ്ങള്‍, വോട്ടര്‍പട്ടികയിലെ പ്രത്യേക തീവ്ര പരിഷ്‌കരണമായ എസ്.ഐ.ആര്‍ എന്നിവയെല്ലാം വിവിധ വിഭാഗങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍ അതൃപ്തി സൃഷ്ടിച്ച വിഷയങ്ങളായി ഉയര്‍ന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്.
ഇവയെല്ലാം ഒരേ സ്വഭാവത്തിലുള്ള പ്രശ്നങ്ങളല്ല. പരീക്ഷാ ക്രമക്കേടുകള്‍ വിദ്യാര്‍ഥികളുടെ ഭാവിയെയും വിദ്യാഭ്യാസ സംവിധാനത്തിലുള്ള വിശ്വാസത്തെയും ബാധിക്കുന്ന വിഷയമായപ്പോള്‍, ശമ്പളവര്‍ധനയില്ലായ്മയും ജീവിതച്ചെലവിലെ വര്‍ധനയും തൊഴിലാളികളെയും മധ്യവര്‍ഗത്തെയും നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്നു. യു.പി.ഐ ഇടപാടുകള്‍ക്ക് ചാര്‍ജ് ഏര്‍പ്പെടുത്തുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചര്‍ച്ചകള്‍ ഡിജിറ്റല്‍ പേയ്മെന്റുകളുടെ ചെലവിനെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകളാണ് ഉയര്‍ത്തുന്നത്. അതേസമയം, എത്തനോള്‍ മിശ്രിതത്തെച്ചൊല്ലിയുള്ള വിമര്‍ശനങ്ങള്‍ ഇന്ധനനയം, വാഹനങ്ങളുടെ പ്രവര്‍ത്തനം, ഉപഭോക്താക്കളുടെ താല്‍പര്യങ്ങള്‍ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആശങ്കകള്‍ക്ക് വഴിമാറി.
ഇതിനൊപ്പം, ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലെ വരള്‍ച്ചയും ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളുടെ വിലക്കയറ്റമുള്‍പ്പെടെയുള്ള വിഷയങ്ങളും ഉള്‍പ്പെടെ ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തെ ബാധിച്ചു. ഇത് ഭരണകൂടത്തിന്റെ നയങ്ങളോടുള്ള അതൃപ്തി കൂടുതല്‍ ശക്തമാക്കി.
വ്യത്യസ്ത വിഷയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അതൃപ്തികള്‍ ഒരേസമയം ഉയര്‍ന്നുവരുന്നത് രാഷ്ട്രീയമായി ഏറെ പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യമാണ്. ഓരോ വിഷയത്തെയും പ്രത്യേകം കൈകാര്യം ചെയ്ത് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതിഷേധം അവസാനിപ്പിക്കാന്‍ സര്‍ക്കാരിന് കഴിഞ്ഞേക്കാം. എന്നാല്‍, വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴില്‍, ജീവിതച്ചെലവ്, ജനാധിപത്യാവകാശങ്ങള്‍ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ പരാതികള്‍ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുകയും പൊതുവായ ഭരണവിരുദ്ധ വികാരമായി രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്താല്‍ സാഹചര്യം കൂടുതല്‍ സങ്കീര്‍ണമാകും.
വോട്ടര്‍പട്ടിക പരിഷ്‌കരണം: പുതിയ പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ തുടക്കം
ഇപ്പോഴത്തെ പ്രതിഷേധങ്ങളിലെ പ്രധാന വിഷയങ്ങളിലൊന്നാണ് തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ എസ്.ഐ.ആര്‍ നടപടി. വോട്ടര്‍പട്ടികയിലെ കൃത്യത ഉറപ്പാക്കാനും അര്‍ഹരായവരെ ഉള്‍പ്പെടുത്താനും അനര്‍ഹമായതും ആവര്‍ത്തിച്ചുള്ളതുമായ പേരുകള്‍ നീക്കം ചെയ്യാനുമാണ് ഈ പരിശോധനയെന്നാണ് കമ്മീഷന്റെ നിലപാട്. എന്നാല്‍, നടപടിയുടെ സുതാര്യതയെയും പേരുകള്‍ നീക്കം ചെയ്യുന്നതില്‍ കൊണ്ടുവന്ന മാനദണ്ഡങ്ങളുമാണ് ഇപ്പോള്‍ പ്രതിപക്ഷം ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത്.
അര്‍ഹരായ പൗരന്മാരുടെ പേരുകള്‍ വോട്ടര്‍പട്ടികയില്‍നിന്ന് തെറ്റായി നീക്കം ചെയ്യപ്പെടുന്നത് വോട്ടവകാശ നിഷേധത്തിന് കാരണമാകുമെന്ന് പ്രതിപക്ഷം നേരത്തെ തന്നെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയതാണ്. ഇതിനൊപ്പം പട്ടികയില്‍ മാറ്റം വരുത്തുന്നതിന് ദല്‍ഹിയിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥര്‍ക്ക് വലിയ അധികാരം നല്‍കുന്ന കേന്ദ്രീകൃതവും സുതാര്യമല്ലാത്തതുമായ സോഫ്റ്റ്വെയര്‍ സംവിധാനവും വിമര്‍ശനത്തിന് വിധേയമാണ്.
എസ്.ഐ.ആര്‍ നടപടിക്കെതിരെ പ്രതിഷേധിക്കുന്നവരുടെ ഏറ്റവും പ്രധാന ആവശ്യം മുഖ്യ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണര്‍ ഗ്യാനേഷ് കുമാറിന്റെ രാജിയാണ്. വോട്ടര്‍പട്ടിക പരിഷ്‌കരണത്തിലെ ക്രമക്കേടുകള്‍ക്കു പുറമെ, വോട്ടര്‍ രജിസ്ട്രേഷന്‍ ഫോമുകളില്‍ ഏകപക്ഷീയമായി മാറ്റങ്ങള്‍ വരുത്തിയെന്നും തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷനിലെ അധികാരം കേന്ദ്രീകരിച്ചെന്നും പ്രതിപക്ഷം ആരോപിക്കുന്നു. മറ്റ് തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണര്‍മാര്‍ ചില തീരുമാനങ്ങളില്‍ എതിര്‍പ്പ് രേഖപ്പെടുത്തിയെന്ന റിപ്പോര്‍ട്ടുകളും കമ്മീഷന്റെ പ്രവര്‍ത്തനരീതിയെക്കുറിച്ചുള്ള വിമര്‍ശനങ്ങള്‍ക്ക് ആക്കം കൂട്ടി.
വോട്ടര്‍പട്ടികയിലെ ക്രമക്കേടുകളെച്ചൊല്ലിയുള്ള ആരോപണങ്ങള്‍ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനത്തിന്റെ നിഷ്പക്ഷതയെക്കുറിച്ചുള്ള വലിയ രാഷ്ട്രീയ ചര്‍ച്ചയായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. ഈ സംശയങ്ങള്‍ക്ക് വിശ്വസനീയമായ മറുപടി നല്‍കാന്‍ സര്‍ക്കാരിനും തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷനും കഴിയുമോ എന്നതാണ് പ്രധാന ചോദ്യം.
മോദിയുടെ പ്രതികരണവും യുവാക്കളോടുള്ള പുതിയ സമീപനവും
ജൂലൈയില്‍ യുവജന പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ ശക്തമായ ഘട്ടത്തില്‍, പ്രധാനമന്ത്രി തന്റെ പ്രതിച്ഛായ പുതുക്കുന്നതിനും ഇന്‍സ്റ്റഗ്രാം പോലുള്ള സാമൂഹിക മാധ്യമങ്ങളിലൂടെ യുവാക്കളിലേക്ക് കൂടുതല്‍ എത്തിച്ചേരുന്നതിനുമായുള്ള ശ്രമങ്ങള്‍ ആരംഭിച്ചിരുന്നു. എന്നാല്‍ പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ പരിഹരിക്കാന്‍ അതുമതിയാകമോ എന്ന ചോദ്യം പ്രധാനമാണ്.
യുവജനങ്ങളുടെ പ്രധാന ആശങ്കകള്‍ തൊഴില്‍, വിദ്യാഭ്യാസം, പരീക്ഷാ സംവിധാനത്തിന്റെ വിശ്വാസ്യത, സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ, ജനാധിപത്യാവകാശങ്ങള്‍ എന്നിവയാണെങ്കില്‍, അവയ്ക്കുള്ള നയപരമായ പരിഹാരങ്ങളാണ് നിര്‍ണായകമാകുക.
പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ രണ്ടാംഘട്ടം ശക്തമായ സമയത്ത്, ദല്‍ഹിയില്‍ പ്രതിപക്ഷവും വിദ്യാര്‍ത്ഥികളും പൊലീസുമായി ഏറ്റുമുട്ടുകയും പ്രതിഷേധത്തിലേക്ക് നീങ്ങുകയും ചെയ്തപ്പോള്‍, 2047-ഓടെ ഇന്ത്യയെ വികസിത രാഷ്ട്രമാക്കുമെന്ന ലക്ഷ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരിപാടികളില്‍ പങ്കെടുക്കുകയായിരുന്നു മോദി. ഇതിനൊപ്പം പൊതുജീവിതത്തില്‍ 25 വര്‍ഷം പൂര്‍ത്തിയാക്കിയതിന്റെ ആഘോഷങ്ങളിലായിരുന്നു അദ്ദേഹം.
മാധ്യമങ്ങള്‍, സ്ഥാപനങ്ങള്‍, ഭരണകൂടത്തിന്റെ അധികാരം
മോദി സര്‍ക്കാരിനെതിരായ വിമര്‍ശനങ്ങളില്‍ പ്രധാനപ്പെട്ട മറ്റൊരു വിഷയം മാധ്യമങ്ങളുടെയും സ്വതന്ത്ര സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും പ്രവര്‍ത്തനമാണ്. കഴിഞ്ഞ ദശകത്തില്‍ മാധ്യമങ്ങളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം ചുരുങ്ങിയെന്നും ഭരണകൂടവുമായി സൗഹൃദം പുലര്‍ത്തുന്ന മാധ്യമസ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വാധീനം വര്‍ധിച്ചെന്നും വിമര്‍ശകര്‍ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.
ഇതിനൊപ്പം ബി.ജെ.പിയുടെ സാമ്പത്തിക വിഭവശേഷി മറ്റ് രാഷ്ട്രീയ പാര്‍ട്ടികളെ അപേക്ഷിച്ച് വളരെ വലുതാണെന്നും കേന്ദ്ര അന്വേഷണ ഏജന്‍സികളുടെ ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് പല വിഷയങ്ങളിലും പ്രതിപക്ഷത്തെ സമ്മര്‍ദ്ദത്തിലാക്കുന്നതും രാജ്യം കണ്ടു.
അതുപോലെ, ഭരണകൂടത്തിന്റെ അധികാരത്തെ നിയന്ത്രിക്കേണ്ട സ്ഥാപനങ്ങള്‍ നിരന്തര സമ്മര്‍ദത്തിലാണെന്ന വിലയിരുത്തലും രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളില്‍ നിന്ന് തന്നെ ഉയരുന്നുണ്ട്.
ജനാധിപത്യത്തില്‍ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്‍, നീതിന്യായവ്യവസ്ഥ, മാധ്യമങ്ങള്‍, അന്വേഷണ ഏജന്‍സികള്‍ എന്നിവയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം നിര്‍ണായകമാണ്. ഈ സ്ഥാപനങ്ങള്‍ നിഷ്പക്ഷമായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നില്ലെന്ന് പൊതുജനങ്ങള്‍ക്ക് തോന്നിയാല്‍ അത് ഭരണകൂടത്തോടുള്ള അതൃപ്തി കൂടുതല്‍ ആഴത്തിലാകാന്‍ സാധ്യതയുണ്ട്.
2011-ലെ സുപ്രീം കോടതി ഇടപെടലും 2026-ലെ പ്രതിഷേധങ്ങളും
2011-ലെയും 2026-ലെയും സാഹചര്യങ്ങള്‍ താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോള്‍ സുപ്രീം കോടതിയുടെ ഇടപെടലും പ്രധാനമാണ്. 2011-ല്‍ പ്രതിഷേധക്കാര്‍ക്കെതിരെ പൊലീസ് ലാത്തിച്ചാര്‍ജ് നടത്തിയ സംഭവത്തില്‍ സുപ്രീം കോടതി സ്വമേധയാ ഇടപെട്ടിരുന്നു. ഭരണകൂടത്തിന്റെ നടപടികളെ ചോദ്യം ചെയ്യാന്‍ അന്ന് നീതിന്യായവ്യവസ്ഥ തയ്യാറായി.
എന്നാല്‍ 2026-ല്‍ ജന്തര്‍ മന്തറില്‍ നിന്ന് വിദ്യാര്‍ത്ഥി പ്രതിഷേധത്തിനെതിരെ പെല്ലറ്റ് തോക്കുകള്‍ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ആശങ്കയുയര്‍ത്തിയ ഹരജി വേണ്ടരീതിയില്‍ പരിഗണിക്കപ്പെട്ടില്ല. അത്തരം വീഡിയോകള്‍ കാണാന്‍ തങ്ങള്‍ക്ക് സമയമില്ലെന്ന് സുപ്രീം കോടതി നിലപാടെടുത്തു.
ഇവിടെ അടിസ്ഥാനപരമായ ചോദ്യം ഇതാണ്. സര്‍ക്കാരിനെ വിമര്‍ശിക്കാനും സമാധാനപരമായി പ്രതിഷേധിക്കാനും പൗരന്മാര്‍ക്ക് എത്രത്തോളം സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ട്? പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ പേരില്‍ പൊതുസുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കേണ്ടത് ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തമാണെങ്കിലും, ആ അധികാരം വിമര്‍ശനങ്ങളെ അടിച്ചമര്‍ത്താനുള്ള ഉപാധിയായി മാറരുത്.
പ്രതിഷേധക്കാര്‍ക്കെതിരായ പൊലീസ് നടപടികള്‍ കൂടുതല്‍ ശക്തമാകുമ്പോള്‍, അതിന് രാഷ്ട്രീയമായി വിപരീതഫലമുണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യതയുമുണ്ട്. പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ കാരണങ്ങള്‍ പരിഹരിക്കുന്നതിന് പകരം അവയെ നിയന്ത്രിക്കാന്‍ മാത്രം ശ്രമിച്ചാല്‍, ജനങ്ങളുടെ അതൃപ്തി കൂടുതല്‍ ശക്തിപ്പെടാം.
സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വിശ്വാസ്യത കുറയുമ്പോള്‍ ജനങ്ങള്‍ തെരുവിലിറങ്ങേണ്ടി വരും
ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളിലൂടെ തങ്ങളുടെ പരാതികള്‍ പരിഹരിക്കപ്പെടുമെന്ന വിശ്വാസം ജനങ്ങള്‍ക്ക് നഷ്ടപ്പെടുമ്പോള്‍ തെരുവിലിറങ്ങിയുള്ള പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ക്ക് കൂടുതല്‍ പ്രാധാന്യം ലഭിക്കാം. തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്‍, കോടതികള്‍, പാര്‍ലമെന്റ്, മാധ്യമങ്ങള്‍ തുടങ്ങിയ സംവിധാനങ്ങളിലൂടെ ആവശ്യങ്ങള്‍ കേള്‍ക്കപ്പെടുന്നില്ലെന്ന് ഒരു വിഭാഗത്തിന് തോന്നിയാല്‍, അത് വളരെയെളുപ്പം പൊതുയിടങ്ങളിലെ പ്രതിഷേധമായി മാറും.
പരീക്ഷാ ക്രമക്കേടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള പരാതികള്‍ക്ക് മതിയായ പരിഹാരം ലഭിച്ചില്ലെന്ന വികാരവും വോട്ടര്‍പട്ടിക പരിഷ്‌കരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയങ്ങളും യുവജനങ്ങളെ തെരുവിലിറക്കിയിട്ടുണ്ടെങ്കില്‍, അവയ്ക്ക് പിന്നില്‍ പ്രത്യേക വിഷയങ്ങളോടുള്ള എതിര്‍പ്പ് മാത്രമല്ല, സ്ഥാപനങ്ങളിലുള്ള വിശ്വാസവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആശങ്കകള്‍ കൂടിയുണ്ടെന്ന് വ്യക്തമാണ്.
അതേസമയം, വലിയ പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ ഉണ്ടായതുകൊണ്ടുമാത്രം രാജ്യവ്യാപകമായ ഭരണവിരുദ്ധ തരംഗം രൂപപ്പെട്ടുവെന്ന നിഗമനത്തില്‍ എത്താനാവില്ല. പ്രതിഷേധങ്ങളില്‍ പങ്കെടുക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം, വിവിധ സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളുടെ പങ്കാളിത്തം, പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ തുടര്‍ച്ച, രാഷ്ട്രീയ പാര്‍ട്ടികളുടെ ഇടപെടല്‍ എന്നിവയെല്ലാം പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
തെരുവുകളില്‍ ഉയരുന്ന ജനരോഷം തെരഞ്ഞെടുപ്പിലെ വോട്ടുകളായി മാറണമെങ്കില്‍, അതിന് വ്യക്തമായ രാഷ്ട്രീയ ദിശയും സംഘടനാപരമായ തുടര്‍ച്ചയും ആവശ്യമാണ്.
2014-ല്‍ ബി.ജെ.പിക്ക് കഴിഞ്ഞത് 2029-ല്‍ പ്രതിപക്ഷത്തിന് കഴിയുമോ?
2011-ലെ അഴിമതിവിരുദ്ധ പ്രക്ഷോഭങ്ങള്‍ കോണ്‍ഗ്രസ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള യുപിഎ സര്‍ക്കാരിനെതിരെ ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിച്ചു. എന്നാല്‍, 2014-ലെ അധികാരമാറ്റത്തിന് കാരണം തെരുവ് പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ മാത്രമായിരുന്നില്ല. ഭരണവിരുദ്ധ വികാരം, അഴിമതി ആരോപണങ്ങള്‍, സാമ്പത്തിക-രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങള്‍, നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ബിജെപിയുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണം, പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ദൗര്‍ബല്യങ്ങള്‍ എന്നിവയെല്ലാം അതില്‍ പങ്കുവഹിച്ചു.
2011ലെ അഴിമതിവിരുദ്ധ പ്രക്ഷോഭങ്ങള്‍ കോണ്‍ഗ്രസ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള യു.പി.എ സര്‍ക്കാരിനെതിരെ ശക്തമായ ജനവികാരം സൃഷ്ടിച്ചു. എന്നാല്‍, അന്ന് ബി.ജെ.പി അധികാരം പിടിച്ചെടുത്തതിന് കാരണം തെരുവ് പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ മാത്രമായിരുന്നില്ല. അഴിമതി ആരോപണങ്ങള്‍, സര്‍ക്കാരിനെതിരായ ജനരോഷം, സാമ്പത്തിക സാഹചര്യം, നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ നേതൃത്വത്തില്‍ ബി.ജെ.പി നടത്തിയ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണം, പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ദൗര്‍ബല്യങ്ങള്‍ എന്നിവയും അതില്‍ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചിരുന്നു.
2026-ലെ പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ 2029-ലെ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിനെ സ്വാധീനിക്കുമോ എന്നത് പല ഘടകങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും. യുവജന പ്രക്ഷോഭങ്ങള്‍ക്ക് വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കും സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിക്കാന്‍ കഴിയുമോ? പരീക്ഷാ ക്രമക്കേടുകള്‍, തൊഴില്‍, ജീവിതച്ചെലവ്, വോട്ടവകാശം തുടങ്ങിയ വ്യത്യസ്ത വിഷയങ്ങളെ പൊതുവായ രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യങ്ങളാക്കി മാറ്റാന്‍ കഴിയുമോ? പ്രതിപക്ഷ പാര്‍ട്ടികള്‍ക്ക് ഈ പ്രതിഷേധങ്ങളിലെ ജനപങ്കാളിത്തത്തെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാനാകുമോ? തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങള്‍ക്കൊക്കെ ഉത്തരം ലഭിക്കാതെ 2029-ലെ രാഷ്ട്രീയ മാറ്റത്തെക്കുറിച്ച് നിഗമനത്തിലെത്താനാകില്ല.
ബി.ജെ.പിക്കെതിരെ വര്‍ധിച്ചുവരുന്ന അതൃപ്തിയുടെ ഗുണം സ്വാഭാവികമായി ഒരു പ്രതിപക്ഷ പാര്‍ട്ടിക്കോ സഖ്യത്തിനോ ലഭിക്കണമെന്നില്ല. ജനരോഷത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി പ്രയോജനപ്പെടുത്താന്‍ പ്രതിപക്ഷത്തിന് വ്യക്തമായ നയങ്ങളും വിശ്വസനീയമായ നേതൃത്വവും സംഘടനാപരമായ ശേഷിയും ആവശ്യമാണ്. അതുപോലെ, സര്‍ക്കാരിന് ജനങ്ങളുടെ ആശങ്കകള്‍ പരിഹരിക്കാനും സ്ഥാപനങ്ങളിലുള്ള വിശ്വാസം വീണ്ടെടുക്കാനും കഴിയുമെങ്കില്‍ പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രത്യാഘാതം വ്യത്യസ്തമായിരിക്കാം.
മോദി യുഗത്തിന്റെ അവസാനത്തിന്റെ തുടക്കമാണോ 2026?
ഇപ്പോഴത്തെ പ്രതിഷേധങ്ങളെ മോദി യുഗത്തിന്റെ അവസാനമായി വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് അതിവേഗത്തിലുള്ള നിഗമനമായിരിക്കും. എന്നാല്‍, അവയെ അവഗണിക്കാനും കഴിയില്ല. പരീക്ഷാ ക്രമക്കേടുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട യുവജന പ്രക്ഷോഭം കേന്ദ്ര വിദ്യാഭ്യാസമന്ത്രിയുടെ രാജിയിലേക്ക് നയിച്ചത് ഇത്തരം പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ക്ക് സര്‍ക്കാരിനെ സമ്മര്‍ദത്തിലാക്കാന്‍ കഴിയുമെന്നതിന്റെ തെളിവാണ്.
ഇപ്പോള്‍ വോട്ടര്‍പട്ടികയുടെ വിശ്വാസ്യതയെച്ചൊല്ലിയുള്ള പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനത്തിന്റെ നിഷ്പക്ഷതയെക്കുറിച്ചുള്ള ചര്‍ച്ചകള്‍ക്ക് പുതിയ മാനം നല്‍കുന്നുമുണ്ട്.
ഒരു സര്‍ക്കാരിന്റെ ശക്തി അളക്കുന്നത് അവര്‍ക്കെതിരെ എത്ര പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ നടക്കുന്നു എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രമല്ല. എന്തുകൊണ്ടാണ് പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ ഉയരുന്നത്, എത്രപേരെ അത് ബാധിക്കുന്നു, സര്‍ക്കാര്‍ എങ്ങനെ പ്രതികരിക്കുന്നു, ജനങ്ങളുടെ വിശ്വാസം നിലനിര്‍ത്താന്‍ കഴിയുന്നുണ്ടോ തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങലെല്ലാം ഇതില്‍ പ്രധാനമാണ്.
2011-ല്‍ ദല്‍ഹിയില്‍ ഉയര്‍ന്ന പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ ഇന്ത്യന്‍ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ദിശ മാറ്റുന്നതില്‍ പങ്കുവഹിച്ചു. പതിനഞ്ച് വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്കുശേഷം അതേ നഗരത്തില്‍ ഉയരുന്ന പ്രതിഷേധങ്ങളും രാഷ്ട്രീയമായി നിര്‍ണായകമായേക്കാം.
2026 മോദി യുഗത്തിന്റെ അവസാനത്തിന്റെ തുടക്കമാണോ? അതോ സ്വന്തം നയങ്ങളും സമീപനങ്ങളും തിരുത്താനുള്ള മുന്നറിയിപ്പാണോ?
ഈ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം നല്‍കുക തെരുവിലെ പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ മാത്രമല്ല. പ്രതിഷേധങ്ങളോട് സര്‍ക്കാര്‍ എങ്ങനെ പ്രതികരിക്കുന്നു, സ്ഥാപനങ്ങളിലുള്ള വിശ്വാസം നിലനിര്‍ത്താന്‍ കഴിയുന്നുണ്ടോ, പ്രതിപക്ഷത്തിന് ജനപിന്തുണ നേടാനാകുമോ, വോട്ടര്‍മാര്‍ എന്ത് തീരുമാനമെടുക്കുന്നു എന്നിവയെല്ലാം നിര്‍ണായകമാണ്.
2029-ലെ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിന് ഇനിയും സമയമുണ്ട്. എന്നാല്‍, 2026-ലെ പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ ഇന്ത്യന്‍ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള നിര്‍ണായക ചോദ്യങ്ങള്‍ ഇതിനകം ഉയര്‍ത്തിക്കഴിഞ്ഞു.
Content Highlight: Dool In-Depth: Is 2026 the Beginning of the End of the Modi Era?