Categories

മനുഷ്യന്‍

ബഷീര്‍ ഓര്‍മ / എം. എന്‍ കാരശ്ശേരി

സൈഗാളിന്റെ സോജാ രാജകുമാരിയോ പങ്കജ് മല്ലിക്കിന്റെ ഏതെങ്കിലും പാട്ടോ ബേപ്പൂരിലെ ആ ഇടവഴിയില്‍ നിന്നുതന്നെ നിങ്ങള്‍ കേട്ടുതുടങ്ങും. കയറിച്ചെല്ലുമ്പോള്‍ വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീര്‍ പാട്ടില്‍ ലയിച്ച്, കണ്ണടച്ച് വീട്ടുമുറ്റത്തെ മാങ്കോസ്റ്റിന്റെ തണുപ്പില്‍ ചാരുകസാലയില്‍ കിടപ്പുണ്ടാകും. കഷണ്ടിയില്‍ പൊന്നുപൂശിക്കൊണ്ട് മാങ്കോസ്റ്റിന്റെ മറവില്‍ സൂര്യന്‍. മുന്നിലെ സ്റ്റൂളിന്മേല്‍ പത്രമാസികകളും കത്തുകളും ചിതറിക്കിടക്കുന്നു. തൊട്ടടുത്ത് ഫ്‌ളാസ്‌കില്‍ സുലൈമാനി എന്നു പേരായ കട്ടന്‍ചായ. മടിയില്‍ തീപ്പെട്ടിയും ബീഡിയും. നിങ്ങള്‍ വന്നതറിഞ്ഞ് തലയ്ക്കു പിറകില്‍ കസാലയില്‍ പിണച്ചുവെച്ച കൈകള്‍ സ്വതന്ത്രമാക്കി, ആരാധകരും സുഹൃത്തുക്കളും ‘ സുല്‍ത്താന്‍’ എന്നുവിളിക്കുന്ന ആ മനുഷ്യന്‍ നിവര്‍ന്നിരിക്കുന്നു. ഇപ്പോള്‍ റേഡിയോഗ്രാമിലെ പാട്ട് നേര്‍ത്ത്, പശ്ചാത്തലസംഗീതം മാത്രമായിത്തീര്‍ന്നിട്ടുണ്ട്.

ആരെന്ന് നോക്കാതെ സൗമ്യമായി പറയുന്നു: ഇരിക്ക്.

ആരാണെന്ന് ചോദിക്കുമെന്ന് കരുതിയെങ്കില്‍ നിങ്ങള്‍ക്കു തെറ്റി. എവിടെനിന്ന് വരുന്നു?
നിങ്ങള്‍ സ്ഥലപ്പേര് പറഞ്ഞ് കഴിയുമ്പോള്‍ പിതാവ് ചോദ്യം വരുന്നു: ആഹാരം കഴിച്ചതാണോ?

ബഷീര്‍ തന്നെക്കാണാന്‍ വീട്ടിലെത്തുന്നവരോട് കാര്യമായി അന്വേഷിക്കുന്ന സംഗതി അതാണ്:: വിശക്കുന്നുണ്ടൊ? ഏറ്റവും വലിയ ജീവിത യാഥാര്‍ത്ഥ്യം എന്ന നിലയില്‍ വിശപ്പിനെ അറിഞ്ഞ മനുഷ്യന്‍ മറ്റെന്തു ചോദിക്കാനാണ്!

എത്രയോ വര്‍ഷം, കോഴക്കോട് നഗരത്തിന് സമീപമുള്ള ബേപ്പൂരിലെ ‘ വൈലാലില്‍’ വീട്ടിലേക്ക് ആളുകള്‍ ചെന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അക്കൂട്ടത്തില്‍ ഭരണാധികാരികളുണ്ട്. രാഷ്ട്രീയനേതാക്കന്‍മാരുണ്ട്, ഉദ്യോഗസ്ഥപ്രമുഖരുണ്ട്, എഴുത്തുകാരുമുണ്ട്, സിനിമാക്കാരുണ്ട്, തൊഴിലാളികളുണ്ട്, വ്യവസായികളുണ്ട്, വിദ്യാര്‍ത്ഥികളുണ്ട്, പിച്ചക്കാരുണ്ട്, ഭ്രാന്തന്മാരുണ്ട്, പത്രപ്രവര്‍ത്തകരുണ്ട്, ലൈംഗികത്തൊഴിലാളികളുണ്ട്, മതപുരോഹിതന്മാരുണ്ട്…..

ആണും പെണ്ണും… വിവിധ പ്രായക്കാര്‍.. പല നിലയിലുള്ളവര്‍.. പല നാട്ടുകാര്‍.. പല ഭാഷക്കാര്‍…

ബഷീര്‍ അവരോട് വെറുതെ വര്‍ത്തമാനം പറയുകയാണ്. അത്ര ഗഹനമായ കാര്യങ്ങളൊന്നുമല്ല. സാധാരണ സംഗതികള്‍, വീട്ടുവിശേഷങ്ങള്‍, നാട്ടുകാര്യങ്ങള്‍, പട്ടിണിയെപ്പറ്റി, അനീതികളെപ്പറ്റി, സ്ത്രീകള്‍ നേരിടുന്ന അന്യായങ്ങളെപ്പറ്റി, ഭരണാധിപന്‍മാരുടെ കൊള്ളരുതായ്മകളെപ്പറ്റി അങ്ങനെ പറഞ്ഞുപോകും. ആ വകുപ്പില്‍, ആര് എന്ത് പറഞ്ഞാലും കേട്ടിരിക്കും. ധാര്‍മ്മികരോഷം പരിഹാസത്തില്‍ മുക്കിയാണ് അവതരിപ്പിക്കുക.

സാഹിത്യത്തെപ്പറ്റി ആരും അധികം സംസാരിക്കാറില്ല. ആര്‍ക്കും അവിടെ ഇരിപ്പിടമുണ്ട്. സുലൈമാനിയുണ്ട്. തുല്യമായ പരിഗണിക്കുന്നത്. നിങ്ങളുടെ ഏത് ബേജാറും അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധിക്കും. അദ്ദേഹം അധികാരിയോ, സമ്പന്നനോ ഒന്നുമല്ല. താന്‍ തന്നെ പറയാറുള്ളതുപോലെ വെറുമൊരു എഴുത്തുതൊഴിലാളി. അവിടെ നിങ്ങളുടെ പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ക്ക് പ്രായോഗിക പരിഹാരങ്ങളൊന്നുമില്ല. എങ്കിലും സ്‌നേഹസാന്ദ്രമായി ആ അന്തരീക്ഷവും ശ്രദ്ധാപൂര്‍വ്വമായ ആ ശ്രവണവും ആശ്വാസ നിര്‍ഭരമായ ആ വാക്കുകളും നിങ്ങളെ തണുപ്പിക്കും. നിങ്ങള്‍ എണീക്കുമ്പോള്‍ ആ ക്ഷീണിച്ച വലംകൈ അനുഗ്രഹമുദ്രയോടെ ഉയരുന്നു. ലോകാഃ സമസ്താഃ സുഖിനോ ഭവന്തു’ സ്ത്രീകള്‍ക്കുവേണ്ടി നേരുന്നു. ദീര്‍ഘസുമം ഗലീ ഭവ ബഷീറിന്റെ സംസ്‌കൃതപാണ്ഡിത്യം ഇത്തരം ചില സുവചനങ്ങളില്‍ ഒതുങ്ങുന്നു.

ഈ എഴുത്തുകാരന്റെ ഇഷ്ടപ്പെട്ട കല സാഹിത്യമല്ല: സംഗീതമാണ്. അദ്ദേഹം പാട്ട് എഴുതിയിട്ടില്ല, പാട്ടിന് സംഗീതം രചിച്ചിട്ടില്ല. പാട്ട് പാടിയിട്ടില്ല. ഏതെങ്കിലും വാദ്യം വായിച്ചിട്ടും ഇല്ല. വെറും കേള്‍വിക്കാരനാണ്. എത്രനേരം പാട്ടുകേട്ടിരുന്നാലും മൂപ്പര്‍ക്ക് മുഷിയില്ല. പാട്ടുകാരെപ്പറ്റി ആവേശത്തോടെ സംസാരിക്കും. അധികവും ഹിന്ദുസ്ഥാനി ഗായകരെപ്പറ്റിയാണ്. സൈഗാള്‍, പങ്കജ്മല്ലിക്, ദിലീപ്കുമാര്‍ റോയ്, ബിംഗ് ക്രോസ് ബി, പോള്‍ റോബ്‌സണ്‍, അബ്ദുള്‍ കരീം ഖാന്‍, കനാന്‍ദേവി, കുമാരി മജൂം ദാസ് ഗുപ്ത, ഖുര്‍ഷിദ്, ജൂതികാറേ, എം.എസ്. സുബ്ബലക്ഷ്മി, സി.എച്ച്. ആത്മ തുടങ്ങിയവരിലാണ് കമ്പം. പങ്കജ് ഉഡാസ്, തലത്ത് അസീസ് തുടങ്ങിയ ചെറുപ്പക്കാരോടുപോലും ആരാധന.

പഴയ മട്ടിലുള്ള ഗ്രാമഫോണും ഇത്തരം അനവധി റെക്കോര്‍ഡുകളും എന്നും മൂപ്പരുടെ കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു. അനവധി നാടുകളില്‍ തെണ്ടിയലത്തിട്ടുള്ള ബഷീര്‍ എന്നും അതൊക്കെ കൂടെ കൊണ്ടുവന്നു. പുതിയ മട്ടിലുള്ള റേഡിയോ ഗ്രാമും സ്റ്റീരിയോവും എല്ലാ സ്വന്തം. നിരവധി നാടുകളില്‍ നിന്ന് നിരവധി ഭാഷകളിലുള്ള മികച്ച ഗായകരുടെ റെക്കോര്‍ഡുകള്‍ മുപ്പര്‍ സമ്പാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. പുസ്തകങ്ങളല്ല, പാട്ടുകളാണ് അദ്ദേഹം ശേഖരിച്ചിരിക്കുന്നത്. ബഷീറിന്റെ കൈവശം അത്തരം അമൂല്യമായൊരു ശേഖരമുണ്ടായിരുന്നു. സാധാരണ സിനിമാ പാട്ടുകള്‍ കാര്യമാക്കിയിരുന്നില്ല. സംഗീത സദസ്സുകള്‍ കോഴിക്കോട്ട് എപ്പോള്‍ നടന്നാലും ബഷീര്‍ മുന്‍നിരയില്‍ കാണും. സാഹിത്യസദസ്സുകളില്‍ ഈ കഥാകൃത്തിനെ കണ്ടുകിട്ടുകയില്ല.

കഴിഞ്ഞ കാല്‍നൂറ്റാണ്ടിനിടയ്ക്ക് എത്രയോ തവണ ആ വീട്ടില്‍ പോയിട്ടുള്ള ഞാന്‍ കനപ്പെട്ട എന്തെങ്കിലും പുസ്തകം മൂപ്പര്‍ വായിക്കുന്നത് കണ്ടിട്ടില്ല. തീരെ ഇല്ലെന്ന് പറഞ്ഞുകൂടാ. ഒരിക്കല്‍ നീലച്ചട്ടയുള്ള ഒരു തടിയന്‍ ഇംഗ്ലീഷ് പുസ്തകം കൈയിലിരിക്കുന്നു. ‘ മോപ്പസാങ്ങിന്റെ സമ്പൂര്‍ണ്ണകഥകള്‍’ ആണ് സാധനമെന്ന് ചട്ട കണ്ട് മനസ്സിലാക്കിയെങ്കിലും ഞാന്‍ ചോദിച്ചു.

‘ ഏതാണ് കിത്താബ്?’

അതിന് മറുപടി പറയാതെ ഓ എന്നു പറഞ്ഞ് അത് സ്റ്റൂളില്‍ വെച്ച് അതിനുമുകളില്‍ ഏതോ പത്രം സ്ഥാപിച്ചുകളഞ്ഞു. ഞാന്‍ വല്ല സാഹിത്യചര്‍ച്ചയും നടത്തിക്കളയും എന്നു പേടിച്ചുകാണണം.!

ഒന്ന് ചൊടിപ്പിച്ചുകളയാം എന്നുവച്ച് ഞാന്‍ ചോദിച്ചു: മോപ്പസാങ്ങ് ആണ് അല്ലേ? അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥകളൊക്കെ വായിച്ചിട്ടുണ്ടോ?

ചെറുപ്പത്തില്‍ ചിലതൊക്കെ വായിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിങ്ങളുടെ വീട്ടുപണി എന്തായി?

ചര്‍ച്ച വേണ്ട എന്നു ചുരുക്കം.

എഴുത്തിന്റെ കാര്യവും ഇങ്ങനെത്തന്നെ. എഴുതിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതിനെപ്പറ്റി ഡയലോഗിനെപ്പറ്റി ഡയലോഗില്ല. ന്യായം പറഞ്ഞാല്‍പ്പിന്നെ എഴുതില്ല. എഴുതിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത് കണ്ടുകൊണ്ടുചെന്നാല്‍ അത് നിര്‍ത്തി കടലാസുകള്‍ പത്രത്തിലേക്ക് പൂഴ്ത്തിവെച്ച് വര്‍ത്തമാനത്തിനിരിക്കും. അതിനെപ്പറ്റി ചോദിക്കരുതേ എന്നു വ്യംഗ്യം.

തനിക്കുനേരെ വരുന്ന വിമര്‍ശനങ്ങളെപ്പറ്റി ബഷീര്‍ അങ്ങേയറ്റത്തെ സഹിഷ്ണുത പുലര്‍ത്തി എന്ന് പലരും പറയാറുണ്ട്. അത് മുഴുവന്‍ ശരിയല്ല. ഒരു മാതിരിയൊക്കെ വിട്ടുകളയും. അല്ലാത്തതിന്റെ നേരെ ക്ഷോഭിക്കും. പക്ഷേ, അത് ആ നിമിഷത്തേക്കേ കാണൂ. ആ ഒരു പൊട്ടിത്തെറിയില്‍ എല്ലാം തീര്‍ന്നു. പകയില്ല. വിരോധമില്ല. അങ്ങനെയൊന്ന് നടന്നു എന്നുപോലും ബഷീര്‍ പിന്നെ ഓര്‍ക്കുന്നുണ്ടാവില്ല. കുടുംബാംഗങ്ങളോട് കഠിനമായി ദേഷ്യപ്പെട്ടാലും സ്ഥിതി ഇതാണെന്ന് ഭാര്യ ഫാബി പറഞ്ഞുകേട്ടിട്ടുണ്ട്.

വളരെ അലിവുള്ള മനുഷ്യനുണ്ടായിരുന്നു ബഷീര്‍. ഈ അലിവ് ഏറെയും കണ്ടിരുന്നത്. മറ്റുള്ളവര്‍ നിസ്സാരന്മാരാക്കി തള്ളിക്കളയുന്ന അളുകളോടുള്ള മനോഭാവത്തിലാണ് വേശ്യകളോടും കള്ളന്മാരോടുമെല്ലാം തന്റെ പുസ്തകകള്‍ കാണിച്ചതിലുമധികം ദയവ് ആ മനുഷ്യന്‍ കാണിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഒരു കള്ളന്‍ ബഷീറിനെ വിളിച്ചിരുന്നത് ഉസ്താദ് എന്നാണ്! പല ദിവസവും അയാള്‍ വൈലാലില്‍ വീട്ടില്‍ ചെല്ലും. കൈനീട്ടം കിട്ടാനാണ്. ബഷീര്‍ ഒരു രൂപാ നാണയം കൊടുക്കും. ‘ സുഖമോഷണ’ വും ആശംസിക്കും! കള്ളന്റെ നെറുകയിലേക്കുപോലും ആ അനുഗ്രഹമുദ്ര നീണ്ടുചെല്ലുന്നു… അതിലൂടെ കള്ളനെ സൃഷ്ടിച്ച സമൂഹത്തെ വിമര്‍ശിക്കുകയാവാം, മറ്റുപല മാന്യമായ പേരുകളിലും സമൂഹത്തില്‍ പുലര്‍ന്നുപോരുന്ന കള്ളന്മാരെ പരിഹസിക്കുകയാവാം; ആ കള്ളന്റെ ഉള്ളിലും ഒരു മനുഷ്യനെ വീണ്ടെടുക്കുവാന്‍ ഉത്സാഹിക്കുകയാവാം. സമൂഹം സൃഷ്ടിച്ചുവെച്ച ശരി തെറ്റുകളുടെ പൊള്ളത്തരം എടുത്തുകാണിക്കുകയാവാം….

ബഷീറിന് കാര്യമായി വസ്ത്രം ധരിക്കാന്‍ ഇഷ്ടമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ലളിതവും വിനീതവുമായ സ്വന്തം വീടിന്റെ പരിസരങ്ങളിലെവിടെയും ഒറ്റമുണ്ടും ചുറ്റിയാണ് ഇരിപ്പും നടപ്പും. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനേകായിരം ഫോട്ടോകളില്‍ പതിഞ്ഞിട്ടുള്ള രൂപവും ഇതുതന്നെ. എനിക്ക് ആടയാഭരണങ്ങളില്‍ അശേഷം താല്‍പര്യമില്ല എന്ന് അച്ചുവടിയവില്‍ വെച്ചുകാച്ചും. ജുബ്ബയിട്ട് വീട്ടിലിരുന്ന് കണ്ടിട്ടേയില്ല. നഗ്‌നതയുടുത്തു കഴിയാനായിരുന്നു മോഹം. പിന്നെ മുണ്ടുചുറ്റി അങ്ങനെയിരിക്കും എന്നുമാത്രം. ലോകത്തിന്റെ നാനാ ഭാഘത്തുനിന്നും കത്തുകള്‍ വരും. ആരാധികമാരായ പെണ്‍കിടാങ്ങളുടെ കത്തുകളെപ്പറ്റി സാധാരണയായി പറയുന്നത് പ്രേമലേഖനം എന്നാണ്. അക്കൂട്ടത്തില്‍ പ്രേമലേഖനങ്ങള്‍ക്കും പഞ്ഞമില്ലായിരുന്നു.! എല്ലാം പച്ചയായി, പരസ്യമായി ഭാര്യയും മക്കളും കേള്‍ക്കെ പറയും. ഇതിനൊക്കെ തരംപോലെ മറുപടി അയച്ച കിസ്സ വിസ്തരിക്കും. ഒന്നും ഒളിക്കാനില്ല. ചെയ്തതും പറഞ്ഞതും വിചാരിച്ചതുമെല്ലാം പരസ്യമാണ്. ഏറ്റവും അടുത്ത ആള്‍ നിങ്ങളോട് പറയാന്‍ ഇഷ്ടപ്പെടാത്ത രഹസ്യംപോലും ബഷീര്‍ നിങ്ങളോട് പറയും.

ബഷീര്‍ പൊട്ടിച്ചിരിക്കാറില്ല. ഫലിതം പറയുന്നു എന്നു ഭാവിക്കാറില്ല. സത്യത്തില്‍ അദ്ദേഹം ഫലിതം പറയുകയല്ല, തന്റെ സവിശേഷമായ രീതിയില്‍ കാര്യം പറയുകയാണ്. ആ ശബ്ദത്തിനു തന്നെ വാക്കുകൊണ്ടു വിശദീകരിക്കാന്‍ കഴിയാത്ത ഏതോ നര്‍മസ്പര്‍ശമുണ്ട്. കൈയാംഗ്യങ്ങളും മുഖഭാവചേഷ്ടകളും ശകലം അഭിനയവും അനുകരണങ്ങളുമെല്ലാം ചേര്‍ത്തതാണ് അവതരണം. ആ മുഖത്ത് അപ്പോള്‍ ഒരു നേര്‍ത്ത പുഞ്ചിരികാണും. പുതിയ വാക്കുകളും പുതിയ പ്രയോഗരീതികളും പൊടുന്നനെ ഉരുവംകൊള്ളുന്നത് കാണുമ്പോള്‍ നിങ്ങള്‍ ചിരിച്ചുകുഴങ്ങുന്നു.

മൂപ്പര്‍ അപൂര്‍വ്വമായേ യോഗങ്ങള്‍ക്ക് പോകാറുള്ളൂ. ഒരിക്കല്‍ കോഴിക്കോട്ടെ ഒരു സദസ്സില്‍വച്ച് ഏതോ ഉദ്ഘാടനകര്‍മ്മം നിര്‍വഹിച്ചിട്ട് പറഞ്ഞു. കരുണാമയനായ അല്ലാഹു എല്ലാവര്‍ക്കും ശാന്തിയും സുഖവും പ്രദാനം ചെയ്യട്ടെ. ഞാന്‍ ഈ സദസ്സിലെ പെണ്ണുങ്ങള്‍ക്ക് കൂടുതല്‍ സൗന്ദര്യം നേരുന്നു. അടുത്ത നിമിഷം കൂട്ടിച്ചേര്‍ത്തു. ആണുങ്ങള്‍ക്ക് ഇപ്പോഴുള്ള സൗന്ദര്യമൊക്കെ മതി !

1985: ഷാബാനുവിവാദകാലം ശരീഅത്ത് ചര്‍ച്ചകള്‍ എങ്ങും പൊടിപൊടിക്കുന്നു. ശരീഅത്തിന്റെ ദുരുപയോഗത്തെക്കുറിച്ചും ആണുങ്ങള്‍ കാണിക്കുന്ന അന്യായത്തെക്കുറിച്ചും സംസാരിക്കുന്നതിനിടയ്ക്ക് പറഞ്ഞു. ഇമ്മാതിരി ആണുങ്ങളുടെയൊക്കെ ‘ പെണ്ണ്‌കെട്ട് യന്ത്രം’ മുറിച്ച് കഴുത്തില്‍ കെട്ടിത്തൂക്കണം.

ടി.വിക്കാര്‍ക്കുവേണ്ടി നടത്തിയ ഒരു അഭിമുഖത്തില്‍ ഫ്രിഡ്ജിനെപ്പറ്റി പറയുന്നതിനിടയില്‍ വാഷിംങ്‌മെഷീന്‍ പരാമര്‍ശിക്കേണ്ടിവന്നു. ബഷീര്‍ പറഞ്ഞത് തിരുമ്പുന്ന ഫ്രിഡ്ജ് എന്നാണ്!

ഫോട്ടോഗ്രാഫര്‍മാരുടെ നിരന്തര ശല്യത്തെപ്പറ്റിയുള്ള കമന്റ് : ഫോട്ടോ എടുത്തെടുത്ത് എന്റെ മുഖം തേഞ്ഞുപോയി.

ഈശ്വരവിശ്വാസിയായിരുന്നു ബഷീര്‍. ഞാന്‍ മുസ്‌ലിമാണ് എന്ന് ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് പറയും. പക്ഷേ, ഏതെങ്കിലും മതത്തിന്റെ ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങളില്‍ അദ്ദേഹത്തിന് എന്നെങ്കിലും താല്‍പര്യമുണ്ടായിരുന്നോ എന്ന് സംശയമാണ്. അദ്ദേഹം ആ മട്ടില്‍ എന്തെങ്കിലും അനുഷ്ഠിക്കുന്നത് കാണുകയോ കേള്‍ക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ല. സ്‌നേഹത്തെ പറ്റിയാണ് എപ്പോഴും പറയുക. കരുണാമയനായ അല്ലാഹു എന്ന് ആവര്‍ത്തിച്ച് പറയും.

ഏത് സമയത്തും അദ്ദേഹം ഓര്‍മ്മിക്കുന്നതും പറയുന്നതും മരണത്തെ പറ്റിയാണ്. അത് ഇന്നലെയോ മെനിഞ്ഞാന്നോ തുടങ്ങിയതല്ല. പണ്ടേയുണ്ട്. സ്വന്തം ജീവിതത്തിന്റെയും പ്രപഞ്ചങ്ങളായ സര്‍വ്വപ്രപഞ്ചങ്ങളുടെയും നശ്വരതയെപ്പറ്റി ആ ശാശ്വത സത്യത്തിന്റെ ദുഃഖത്തെ പറ്റി, ബഷീര്‍ എപ്പോഴും ആധി പൂണ്ടിരിക്കുന്നു. വര്‍ത്തമാനങ്ങള്‍ തുടങ്ങുന്നത് മിക്ക നേരത്തും മരണത്തെപറ്റി പറഞ്ഞുകൊണ്ടാണ്. ഇടയ്ക്കിടെ അവിടേക്ക് മടങ്ങിയെത്തും. അദ്ദേഹം നിരന്തരമായി ആവര്‍ത്തിക്കുന്നു: ഒന്നുള്ളത്, സമയമില്ല. ആര് എപ്പോള്‍ മരിച്ചുവീഴും എന്നറിഞ്ഞുകൂടാ. കരുണാമയനായ അല്ലാഹുവിന്റെ ഖജനാവില്‍ മാത്രമേ അനന്തമായ സമയമുള്ളൂ.

മരണാന്തര ജീവിതത്തില്‍ അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. അതിന്റെ രണ്ട് വിശദാംശങ്ങള്‍ ഒരിക്കലും ചര്‍ച്ചാ വിഷയമാക്കിയിരുന്നില്ല. ‘ പ്രലോഭനീയമായ സ്വര്‍ഗത്തില്‍’ താല്‍പര്യമുള്ളതായോ, ‘ ഭീഷണമായ നരക’ ത്തില്‍ പേടിയുള്ളതായോ പറഞ്ഞുകേട്ടിട്ടില്ല. എന്നും എപ്പോഴും എല്ലാ പരേതാത്മാക്കള്‍ക്കും അദ്ദേഹം ശാന്തി ആശംസിച്ചിരുന്നു.

ആ അലിവും സ്‌നേഹവും മനുഷ്യര്‍ക്കുമാത്രമുള്ളതായിരുന്നില്ല:

ബഷീര്‍ ചായകുടിച്ച് ഗ്ലാസ് കമഴ്ത്തിവയ്ക്കുന്നത് പലപ്പോഴും കണ്ടിട്ടുണ്ട്. ഒരിക്കല്‍ ഞാന്‍ ചോദിച്ചു:

എന്തിനാണ് ഗ്ലാസ്തലകുത്തനെ വയ്ക്കുന്നത്?

വല്ലവിവരവും ഉണ്ടോ? പൊന്നുസാറേ, ഈ ഗ്ലാസില്‍ ച്ചിരിപ്പിടിയോളം ചായ ബാക്കി കാണും. ഉറമ്പുകള്‍ വന്ന് വീണ് ചാവും അതൊഴിവാക്കാനാണ്.

എന്റെ ഓര്‍മ്മയില്‍ തെളിഞ്ഞുനില്‍ക്കുന്ന ഒരു രംഗം: ഞാന്‍ കയറിച്ചെല്ലുമ്പോള്‍ ബഷീര്‍ വീട്ടുമുറ്റത്ത് നിന്ന് ഭയങ്കരമായി ഒച്ചവെയ്ക്കുന്നു. മുമ്പില്‍ ഏക പുത്രി ഷാഹിന. മക്കള്‍ ‘റ്റാറ്റ’ എന്നുവിളിക്കുന്ന ഈ പിതാവിന് ഇതെന്തുപറ്റി ? എന്നെ കണ്ടിട്ടും മൂപ്പര്‍ക്ക് ഭാവഭേദമൊന്നുമില്ല. തൊള്ളയും വിളിയും കുറയുന്നുമില്ല. ഞാന്‍ ചോദിച്ചു:

എന്താണ് കേസ്?
മകള്‍ ചിരിച്ചുകൊണ്ടു പറഞ്ഞു:
ഈ റോസാച്ചെടിയിലെ പുഴുവിനെ തട്ടിക്കളഞ്ഞു. അതിനാണ് ലഹള.
എനിക്ക് മനസിലായില്ല. വീട്ടിലെന്നപോലെ സ്വാതന്ത്ര്യസമര ഭടനായി കിടക്കേണ്ടിവന്ന ഭ്രാന്താശുപത്രിയിലുമെല്ലാം പൂങ്കാവനങ്ങള്‍ വച്ചുപിടിക്കുന്നയാളാണ് ബഷീര്‍. അദ്ദേഹത്തിന് പ്രിയങ്കരമായ പദമാണ് പൂങ്കാവനം. മകള്‍ക്ക് ഈ സംഗതി നല്ല താല്‍പര്യമുണ്ട്.
മകള്‍ വിശദീകരിച്ചു:
റ്റാറ്റ പറയുകയായിരുന്നു, റോസാച്ചെടി നിനക്ക് കാണാനെന്നതുപോലെ പുഴുവിന് തിന്നാനും ഉള്ളതാണ്. അതിനെ തട്ടിത്തെറുപ്പിക്കാന്‍ ആര് നിനക്ക് അധികാരം നല്‍കും?

കുറേക്കൊല്ലം മുമ്പാണ് . ഞങ്ങള്‍ ഒരുമിച്ച് ബേപ്പൂര്‍ അങ്ങാടിയില്‍ പോയി. മീന്‍വാങ്ങാനാണ്. വീട്ടില്‍ നിന്നിറങ്ങുമ്പോള്‍ ഞാന്‍ ഓര്‍മ്മിപ്പിച്ചു: ചെരുപ്പ് ഇട്ടില്ല.
ഉടനേ വന്നു മറുപടി: എനിക്ക് ചെരുപ്പില്ല.

അപ്പോഴാണ് ഞാനോര്‍ത്തത് ഈ മനുഷ്യന്‍ ചെരുപ്പിട്ട് കണ്ടിട്ടില്ലല്ലോ.
നിരവധി വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്കുശേഷം ഇതിനെപ്പറ്റി ഞാന്‍ ചോദിച്ചു. കുറച്ചുനേരം എന്റെ മുഖത്തേക്ക് സൂക്ഷിച്ചുനോക്കിയിരുന്നശേഷം സവിശേഷവും അഘാതവുമായ ബഷീര്‍ മറുപടി പറഞ്ഞു:

ഈ ഭൂമിയില്‍ ചെരുപ്പിട്ട് ചവിട്ടാന്‍ എനിക്ക് പ്രയാസം തോന്നും. എത്രയോ കാലമായി അതൊന്നുമില്ല
കളിയും കാര്യവും വകതിരിക്കാനാവാത്ത വിധമാണ് വര്‍ത്തമാനവും പെരുമാറ്റവും.

ഒരു തവണ ഞാന്‍ ചെന്നപ്പോള്‍ കുറേ കളര്‍ഫോട്ടോകള്‍ എന്നെ കാണിച്ചു ബഷീര്‍ ഭാര്യയ്ക്കും മക്കള്‍ക്കും നോട്ടുകള്‍ കൊടുക്കുന്ന രംഗങ്ങളാണ്. വിശദീകരണം വന്നു. ആരുടെയെങ്കിലും ഭാര്യയോ മക്കളോ കിട്ടിയകാശുമുഴുവന്‍ കിട്ടിയെന്ന് നാളിതുവരെ സമ്മതിച്ചിട്ടുണ്ടോ? അതിപുരാതീനമായ സംഗതിയാണിത്. എനിക്ക് തെളിവുണ്ട്. മനസിലായോ? ചുമ്മാ പോ.

ഇത്തരം പ്രായോഗിക തമാശകള്‍ക്കിടയില്‍ വളരെ ഗൗരവമായി അദ്ദേഹം തന്നെക്കാണാനെത്തുന്ന യക്ഷികളെ പറ്റി പറയും. യഥാര്‍ത്ഥവും അയഥാര്‍ത്ഥവുമായ സംഗതികള്‍ക്കിടയിലുള്ള മതിലുകള്‍ മാഞ്ഞുപോയതുപോലെ. യക്ഷികളുടെ സൗന്ദര്യത്തെപ്പറ്റിയും വര്‍ത്തമാനം പറച്ചിലുകളെപ്പറ്റിയും കണ്ണില്‍കണ്ടതുപോലെ വിസ്തരിക്കും. സംഗതി സത്യമാണെന്ന് ആണയിടും.

ഒരു തവണ എന്നോട് പറഞ്ഞു മുഹമ്മദ് നബി തന്നെ കാണാന്‍ വന്നു എന്നാണ്!
വിശദീകരണം:
നബി മാത്രമല്ല, കേട്ടോ. അലിയും കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു. അലി ആരാണെന്നറിയാമോ? അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകള്‍ ഫാത്തിമയുടെ പുന്നാര പുതിയാപ്പളയാണ് രണ്ടുപേരും കൂടിയാണ് വന്നത്. കുറേ നേരം വര്‍ത്തമാനം പറഞ്ഞിരുന്നിട്ട് അവര് പോയി.

ഞാന്‍ ചോദിച്ചു:
അവര്‍ക്കും സുലൈമാനി കൊടുത്തോ?
കൊടുത്തു.

അവര്‍ വന്നതിന് വല്ല തെളിവുമുണ്ടോ?
ഉടനെ അദ്ദേഹം ചാരുകസാലയ്ക്ക് വലതുവശത്തുള്ള പനിനീര്‍ച്ചെടികള്‍ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. രണ്ടെണ്ണമുണ്ട്. ഒന്നില്‍ മനോഹരമായ ചുവന്ന പൂവ് വിടര്‍ന്നുനില്‍ക്കുന്നു. മറ്റേത് വാടിക്കരിഞ്ഞുപോയിരിക്കുന്നു.

കണ്ടോ, ഇത് രണ്ടും അവര്‍ നട്ടതാണ്. പൂവുള്ളതാണ് നബി നട്ട തൈ. മറ്റേത് അലി നട്ടതാണ്. മനസ്സിലായോ സാറേ? ചുമ്മാ പോ!
ഇത്തരം സംഗതികള്‍ പറഞ്ഞുവന്ന ഒരു സന്ദര്‍ഭത്തില്‍ ഞാന്‍ ചോദിച്ചു.

ബഷീറിന് ഭ്രാന്ത് ഇപ്പോഴുമുണ്ടോ?
കുറച്ചതും ഉണ്ടെന്ന് വെച്ചോ. പക്ഷേ ഇപ്പറഞ്ഞതൊക്കെ സത്യമാ. നിങ്ങള്‍ വിശ്വസിക്കണ്ട. ഞാന്‍ കണ്ണുകൊണ്ടു കണ്ടതല്ലേ?

അത്യഗാധനമായി എന്തോ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടു വിദൂരതയില്‍ കണ്ണു നട്ട്, പരിസരം മറന്ന്, ബഷീര്‍ ചാരുകസാലയില്‍ കിടക്കുന്നത് അപൂര്‍വ്വമായി കണ്ടിട്ടുണ്ട്. പാട്ടുകേട്ടിരിക്കുമ്പോഴും ഇതേ ഭാവമാണ്. പുറംലോകം എന്നൊരു ബോധംകൂടി ഇല്ലെന്നു തോന്നും. ആ ദൃശ്യം കാണുമ്പോഴൊക്കെ ഞാന്‍ വിചാരിക്കാറുണ്ട് ഹിമാലയസാനുക്കളിലും കാശിയിലും കാശ്മീരിന്റെ ദാല്‍ തടാകക്കരയിലും ഉത്തരന്ത്യയിലെ മരുഭൂമികളിലും ‘ അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി’ ( ഞാന്‍ തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മം) എന്നുരുവിട്ട് ജീവിക്കുന്ന സന്യാസിയായും ‘ അനല്‍ഹഖ്’ (ഞാനാണ് സനാതന സത്യം) എന്നുരുവിട്ട് ജീവിക്കുന്ന സൂഫിയായും ചെലവിട്ട ഏകാന്തമായ യൗവനകാലത്തെന്നപോലെ, ഇന്ന് ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുനടന്ന വാര്‍ധക്യകാലത്ത് ഈ മനുഷ്യന്‍ സൂഫിയായിരിക്കാം.

ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു: ലൗകികബന്ധങ്ങളുടെ പൊള്ളത്തരത്തിനുമുകളിലൂടെയാവാം, ഏകാന്തതയുടെ ശോകവും പേറി ബഷീര്‍ നടന്നുപോയത്. അനന്തതയിലേക്ക് കണ്ണയച്ച് ശോകരാഗത്തിന് കാതോര്‍ത്തിരുന്ന സാധുവായ ആ മനുഷ്യന്റെ ചിരി സ്‌നേഹശീലത്തിന്റെ തെളിച്ചം മാത്രമാവാം. അവിടെ നന്മയുടെ കഥകള്‍ മാത്രം വിരിഞ്ഞതു സ്വാഭാവികം.

പാതിരാനേരത്ത് ഒപ്പം പാട്ടുകേട്ടിരിക്കെ, പലവട്ടം അദ്ദേഹം എനിക്ക് പറഞ്ഞ് തന്നിട്ടുണ്ട്: ദുഃഖമാണ് കലയായി തീരുന്നത്. ശരിയായ കല സംഗീതമാണ്. അതിനുമാത്രമേ ദുഃഖത്തിന്റെ ശരിപകര്‍പ്പായി തീരാന്‍ കഴിയൂ. അതാണ് നാദബ്രഹ്മം. സംഗീതമാണ് ഈശ്വരന്‍.

ഉള്ളിന്റെ ഉള്ളില്‍ അങ്ങേയറ്റം ഏകാകിയും ദുഃഖിതനും ആയിരുന്നു ബഷീര്‍. ലോകാലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവിനെപ്പറ്റിയുള്ള ചിന്ത അദ്ദേഹത്തിന് ആശ്വാസം നല്‍കിയിരുന്നിരിക്കണം. പ്രാര്‍ത്ഥനെയെ പറ്റി സംസാരിക്കുമ്പോഴൊക്കെ ആവര്‍ത്തിക്കും:
ഞാനൊന്നും പ്രാര്‍ത്ഥിക്കാറില്ല. എന്താ പ്രാര്‍ത്ഥിക്കാനുള്ളത്.? എല്ലാ കഥയും മൂപ്പര്‍ക്കറിയാം. അനന്തമായ പ്രാര്‍ത്ഥനയാകുന്ന ജീവിതം.

എല്ലാ സൂഫികളേയും പോലെ ബഷീറും സ്‌നേഹത്തിന്റെ , സംഗീതത്തിന്റെ, ഫലിതത്തിന്റെ വഴിയിലൂടെ ജീവിതത്തിന്റെ പൊരുള്‍ തേടി അലഞ്ഞു. ശോകാവിലവും ഏകാന്തവുമായ ആ പാത ലൗകിക ജീവിതത്തിന്റെ നടുവിലും നല്ലവനായ ആ മനുഷ്യന് തെളിഞ്ഞുകിട്ടി എന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു.

(എം.എന്‍ കാരശ്ശേരി എഴുതി കേന്ദ്രസാഹിത്യഅക്കാദമി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ‘വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീര്‍’ എന്ന പുസ്തകത്തില്‍ നിന്ന് )

3 Responses to “മനുഷ്യന്‍”

  1. manu

    കൊള്ളാം മാഷേ, നല്ല സുലൈമാനി പോലുള്ള ഒരു കുറിപ്പ്..നന്ദി..നന്ദി ..നന്ദി..!

  2. T B Lal

    wonderful

  3. p.k.velayudhan

    കഴിഞ്ഞ വര്‍ഷത്തെ ബഷീര്‍ പുരസ്കാരം സുഘാ ടീച്ചര്‍ക്ക്‌ നല്‍കിയ ചടങ്ങില്‍ താങ്കളുടെ ബഷീര്‍ അനുസ്മരണം കേള്‍ക്കാന്‍ ഭാഗ്യം കിട്ടി. ഇപ്പോഴിതാ വീണ്ടും … നന്ദി മാഷെ നന്ദി….

LEAVE YOUR COMMENTS

Press ctrl+g to toggle between English and Malayalam.

മുസ്‌ലിങ്ങള്‍ക്ക ഒത്തു ചേരുന്നതിന് വെള്ളിയും ക്രിസ്ത്യനികള്‍ക്ക് ഞായറുമുള്ളതുപോലെ ഹിന്ദുക്കള്‍ക്കില്ല;’ഹിന്ദു തീവ്രവാദികള്‍ പശുവിനെ വെട്ടി ക്ഷേത്രത്തിലിട്ട് മുസ്‌ലിമിന്റെ തലയില്‍ വച്ച് സമ്മര്‍ദ്ദമുണ്ടാക്കുന്നു; രാഹുല്‍ ഈശ്വര്‍ വീഡിയോ കാണം

 കൊച്ചി: ഹിന്ദുക്കളെയും മുസ്‌ലിങ്ങളെയും പരസ്പ്പരം തെറ്റിക്കാന്‍ ഹിന്ദു തീവ്രവാദികള്‍ ശ്രമിക്കാറുണ്ടെന്നും പശുവിനെ വെട്ടി അമ്പലത്തിലിട്ട് അത് മുസ്ലിങ്ങളുടെ തലയില്‍ വയ്ക്കുന്നുവെന്നും രാഹുല്‍ ഈശ്വര്‍. മുസ്‌ലിം സഹോദരന്മാര്‍ക്ക് ഒത്തു ചേരുന്നതിന് വെള്ളിയാഴ്ച ക്രിസ്ത്യന്‍ സഹോദരന്മാര്‍ക്ക് ഒത്തു ചേരുന്നതിന് ഞായറാഴ്ചയുമുള്ളതുപോലെ ഹിന്ദുക്കള്‍ക്ക് ഒരു ദിവസമില