ഖലീഫ ഹാറൂണ് റഷീദ് ആ തവണ പ്രസിദ്ധനായ സൂഫിയോടൊപ്പമാണ് ഹജ്ജിന് പുറപ്പെട്ടത്. ഹജ്ജിലെ
ഒരു വ്യക്തി എത്ര പ്രബലനായാലും അയാള്ക്കു തനിയെ നിലനില്പ് സാദ്ധ്യമല്ല എന്നതാണത്! കടലില്ലാതെ തിരയില്ല എന്നതുപോലെ, ഒരുപാടു വിറകു
മനുഷ്യന് മരണം ഇല്ലാത്ത ഒരു അവസ്ഥ ഉണ്ടെന്നുവന്നാല് ഇല്ലാതാവുന്നതാണ് ഏതു മതവും. മരണമില്ലാത്ത മനുഷ്യന് മതരഹിതനായിരിക്കും. കാരണം മരണം
സങ്കല്പംകൊണ്ട് പ്രപഞ്ചാതീതമായൊരു വസ്തു ഉണ്ടാവുകയില്ല. പ്രപഞ്ചത്തില് ജീവിക്കുന്ന ഒരു കുഞ്ഞുമനുഷ്യന്റെ
വികാരംകൊണ്ട് വിവേകം കൈമോശം വരാതിരിക്കുവാന് വിവേകത്തെ പുഷ്ടിപ്പെടുത്തുന്ന വാദഗതികള് വ്യക്തി മനസ്സിലേക്ക് സന്നിവേശിപ്പിക്കുകയാണ് ഗീത ചെയ്യുന്നത്. മരിച്ചവരെ ഉയിര്പ്പിക്കുവാനോ മരിക്കാത്തവരെ മരണത്തില്നിന്നു
മണ്ണിലെ ജീവിതം ഉണ്ടാവാതെ മനസ്സിന്റെ ജീവിതം ഉണ്ടാവുക സാദ്ധ്യമല്ല. അതിനാല് മനസ്സിന്റെ ആവലാതികള്പോലും രൂപമെടുക്കുന്നത് മണ്ണിലെ ജീവിതത്തിന്റെ
സ്നേഹത്തിനാണ് മേന്മ എന്ന് കരുതിയാല്മക്കളെ എം.എല്.എ ആക്കുന്നതിന് ചരട് വലിക്കാത്ത മഹാത്മാഗാന്ധി മോശപ്പെട്ട പൊതുപ്രവര്ത്തകനും, മകനെ
പിന്വാങ്ങലല്ല എന്തു പ്രശ്നത്തേയും മനഃചാഞ്ചല്യം കൂടാതെ
ഹിറ്റ്ലറെ തകര്ക്കുവാന് ലോകത്ത് ഉണ്ടായ പടയൊരുക്കത്തോളം ധാര്മ്മികത തീര്ച്ചയായും ശ്രീകൃഷ്ണോപദേശത്തിലെ യുദ്ധാഹ്വാനത്തിന് ഉണ്ട്- ഇത്
‘ജിഹാദ്’ എന്ന പുസ്തകത്തില് യുദ്ധങ്ങളോടുള്ള വിവിധ മതസംഹിതകളുടെ സമീപനങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചര്ച്ച ചെയ്യാനായി എന്തുകൊണ്ടാണ് മൗദുദി ഗീതയെ
